Opus Amplissimum de Arte Athletica (Paulus Hector Mair)

Opus Amplissimum de Arte Athletica to obszerne ilustrowane kompendium szermiercze, które w Augsburgu w latach czterdziestych XVI wieku kazał sporządzić miejski urzędnik Paulus Hector Mair (1517–1579). W 1541 roku Mair był miejskim skarbnikiem, a od 1545 roku odpowiadał za miejskie zapasy. W 1579 roku został w Augsburgu stracony za sprzeniewierzenie miejskich pieniędzy. Kompendium tworzy 16 ksiąg w dwóch tomach. Uczy walki długim mieczem, dusackiem, kijem, włócznią i piką, halabardą, kosą, cepem, kijem chłopskim i sierpem, a także walki sztyletem, zapasów, szermierki rapierem, walki toporem bojowym oraz mieczem lub włócznią z długą tarczą. Obejmuje też walkę konną, szermierkę w zbroi, pojedynek sądowy i turnieje. Dzieło zachowało się w trzech wersjach, z których każda jest obszerniejsza od poprzedniej. Niemiecka wersja drezdeńska ma najmniej części, stylem jest najbliższa Breuowi i prawdopodobnie powstała jako pierwsza. Łacińska wersja monachijska jest wykonana najkosztowniej i dodatkowo zawiera część o turniejach. Niemiecko-łacińska wersja wiedeńska jest najobszerniejsza, lecz wykonana grubiej. Niemiecki jest więc językiem prawdopodobnie najstarszej wersji, a łacina językiem wersji monachijskiej i wraz z niemieckim także wiedeńskiej. Ilustracje wykonał warsztat Jörga Breua młodszego. Mair zebrał w kompendium starsze teksty szermiercze, które skupił we własnym zbiorze rękopisów, między innymi glosę do nauki Liechtenauera i odpis Talhoffera. Łaciński egzemplarz kupił około 1567 roku bawarski książę Albrecht V.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Kompendium zachowało się w trzech egzemplarzach, z których każdy ma dwa tomy. Egzemplarz drezdeński w SLUB Dresden (Mscr.Dresd.C.93 i C.94) jest napisany po niemiecku, a jego tomy mają 244 i 328 folii. Egzemplarz monachijski w Bayerische Staatsbibliothek (Cod.icon. 393) jest łaciński, tomy mają 309 i 303 folie. Egzemplarz wiedeński w Österreichische Nationalbibliothek (Cod. 10825 i 10826) zawiera tekst niemiecki i łaciński, a jego tomy mają 270 i 343 folie. Treść podzielono na 16 ksiąg. Oprócz szermierki długim mieczem, dusackiem i rapierem oraz walki sztyletem i zapasów zawiera księgi o broni drzewcowej, o broni chłopskiej, takiej jak kosa, cep i sierp, o walce toporem bojowym, o pojedynku sądowym, o szermierce w zbroi i o walce konnej. Wersja monachijska dodaje część o turniejach.

Powstanie

Mair pracował nad kompendium z warsztatem Jörga Breua młodszego, a jako modeli do ilustracji zatrudnił dwóch augsburskich szermierzy. Powstawanie trwało co najmniej cztery lata i kosztowało niezwykłe sumy. Podstawą był zbiór Maira obejmujący ponad tuzin starszych rękopisów szermierczych. Należały do niego między innymi odpis Talhoffera, teksty Wilhalma, Sollingera i Erharta, glosa Medela do Liechtenauera, Pseudo-Gladiatoria, dokumenty Marxbrüder i szkicownik Breua. Łaciński egzemplarz kupił około 1567 roku bawarski książę Albrecht V za mniej więcej 800 złotych. Losy biblioteki Maira źródła przedstawiają odmiennie. Według Wiktenauera została po egzekucji Maira w 1579 roku zlicytowana, kupili ją Fuggerowie i trafiła do Augsburskiej Biblioteki Uniwersyteckiej. Trzy egzemplarze kompendium znajdują się jednak w Dreźnie, Monachium i Wiedniu. Nie udało nam się udokumentować, jak egzemplarze drezdeński i wiedeński trafiły na dzisiejsze miejsca.

Autorstwo

Mair kazał stworzyć dzieło jako zleceniodawca i kompilator, a ilustracje wykonał wynajęty warsztat. Datowania poszczególnych egzemplarzy źródła nie podają zgodnie. Wiktenauer umieszcza powstanie w latach czterdziestych XVI wieku, lecz przy wersji wiedeńskiej podaje raz lata czterdzieste, a raz pięćdziesiąte. Według innych źródeł kompendium powstało dopiero po 1542 roku, egzemplarz drezdeński datuje się na 1550 rok, a wiedeński na lata 1542–1550. Z kompendium wiąże się, ale nie jest jego egzemplarzem, rękopis Reichsstadt „Schätze“ Nr. 82. W 1549 roku Mair kupił niedokończony traktat Antonia Rasta, a w 1553 roku go ukończył. Rok 1553 wiąże się więc z tym odrębnym rękopisem, a nie z powstaniem kompendium.

Ludzie i sztuki walki

• Paulus Hector MairAutor
• Jörg Breu the YoungerIlustrator

Dane

Forma

Rękopis