Goliath (MS germ. quart. 2020)

Goliath to niemiecki rękopis szermierczy, zbiór nauk kilku mistrzów, głównie z tradycji Johannesa Liechtenauera. Według Rainera Welle, który opiera się na piśmie i filigranach papieru, powstał w końcu lat trzydziestych XVI wieku, mniej więcej w latach 1535–1540. Miejscem powstania był Augsburg lub Landshut. Pisarz i zleceniodawca są nieznani. Dziś jest w Biblioteka Jagiellońska w Krakowie pod sygnaturą MS germ. quart. 2020. Przydomek wziął od obrazu pojedynku Dawida z Goliatem wewnątrz okładki. Papierowy rękopis liczy 285 kart. Otwiera go Recital Liechtenauera z glosą o długim mieczu przypisywaną Pseudo-Peterowi von Danzig. Dalej idą bronie drzewcowe według Andre Paurenfeyndta i Petera Falknera, sztylet według Andre Lignitzera i Martina Huntsfelda, zapasy według Otta Juda i Lignitzera, szermierka konna i walka krótkim mieczem. Ilustracje są dziełem jednego malarza. Welle utożsamia go z malarzem i drzeworytnikiem Georgiem Lembergerem, jest to jednak tylko jego teza, nie pewność. Pierwsze części są bogato malowane, na początku części o walce w zbroi ilustracje nagle się kończą, a puste miejsca w dalszych częściach pokazują, że zdobienie pozostało niedokończone. Przed rokiem 1564 Lienhart Sollinger przepisał część rękopisu do własnego zbioru. W roku 1938 rękopis kupiła z Lucerny Staatsbibliothek zu Berlin, od roku 1946 jest w Krakowie. Skany udostępnia biblioteka cyfrowa Pionier.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Rękopis porządkuje materiał według broni. Miecz długi zajmuje Recital Liechtenauera (fol. 1r–7r) i glosa Pseudo-Petera von Danzig (7v–73v). Broniom drzewcowym poświęcają się Andre Paurenfeyndt (75r–84v) i Peter Falkner (85r–86r). Część o sztylecie tworzą anonimowa nauka (89r–97v), Andre Lignitzer (98r–102v) i Martin Huntsfeld (103r–110v). Zapasy obejmują anonimową naukę (111r–128r i 157v–159r), naukę Otta Juda (130v–147v) i Lignitzera (148r–157r). Szermierkę konną otwiera Recital Liechtenauera z figurami (163r–166r), po nim idą glosa Pseudo-Petera (166v–192r) i Huntsfeld (192v–196r). Krótkiemu mieczowi odpowiadają glosa Pseudo-Petera (199r–251v), Lignitzer (252r–271v) i Huntsfeld (272r–281v). Spis z epoki na okładce podaje 40 ilustracji miecza długiego, 17 sztyletu, 29 zapasów pieszo i 52 walki w zbroi konno i pieszo.

Powstanie

Przed rokiem 1564 Lienhart Sollinger przepisał część rękopisu do zbioru Cod. I.6.2º.2. Przed rokiem 1923 rękopis posiadali Johann Ludwig Burckhardt (1807–1878) i Jean Louis Burckhardt (1883–1943), na jakich warunkach, nie udało nam się udokumentować. W latach 1923–1938 znajdował się u handlarzy Fischer Gallery i Kunsthandel A.-G. Böhler & Steinmeyer w Lucernie, którzy w roku 1935 wielokrotnie oferowali go Robertowi Lyonsowi Scottowi, do sprzedaży jednak nie doszło. W roku 1938 kupiła go Staatsbibliothek zu Berlin. W czasie wojny został w roku 1941 przeniesiony do zamku Fürstenstein, a w roku 1944 do klasztoru Grüssau. Po drugiej wojnie światowej trafił do Krakowa, a od roku 1946 jest w Biblioteka Jagiellońska.

Autorstwo

Na wewnętrznej stronie okładki widnieje data 1510–1520. Zabinski (2010) uważa ją za prawidłową i sądzi, że rękopis powstał dla cesarza Maximiliana I (1459–1519). Rainer Welle (2017) to odrzuca i na podstawie pisma oraz filigranów papieru datuje go na koniec lat trzydziestych XVI wieku. Wiktenauer uważa datę na okładce za późniejszy dopisek, najwyraźniej błędny. Sporne jest także autorstwo zdobień. Cały rękopis zilustrował jeden malarz i być może też w całości napisał go jeden pisarz, choć występuje w nim kilka rodzajów pisma. Welle utożsamia tego malarza z Georgiem Lembergerem (urodzonym około 1490–1500 w Landshut, zmarłym około 1540–1545), po raz ostatni pewnie poświadczonym w roku 1537. Wiktenauer podaje jego autorstwo tylko jako możliwe. Przyczyn przerwania zdobień źródła nie dokumentują, Wiktenauer jedynie domyślnie wiąże je ze śmiercią Lembergera.

Ludzie i sztuki walki

• Johannes LiechtenauerAutor
• Pseudo-Peter von DanzigAutor
• Andre PaurenfeyndtAutor
• Peter FalknerAutor
• Andreas LiegnitzerAutor
• Martin HuntsfeldAutor
• Ott JudAutor
• Georg LembergerIlustrator

Dane

Forma

Rękopis

Miejsce przechowywania

Biblioteka Jagiellońska, Kraków

Sygnatura

MS germ. quart. 2020

Kart

285

Materiał

Papier

Digitalizacja biblioteki

fbc.pionier.net.pl/id/oai:jbc.bj.uj.edu.pl:350451