Talhoffer Fechtbücher (Hans Talhoffer, 1448–1467)

Talhoffer Fechtbuch nie jest jednym kodeksem, lecz grupą ilustrowanych rękopisów związanych z nazwiskiem Hansa Talhoffera, mistrza szermierki poświadczonego w źródłach między 1433 a 1467 rokiem. Za oryginalne rękopisy Talhoffera, z których wywodzą się późniejsze odpisy, uważa się cztery: gotajski Chart.A.558 z okresu około 1448 roku, rękopis XIX.17-3 z prywatnej kolekcji rodu Königsegg-Aulendorf (1446–1459), kopenhaski Thott 290 2º z 1459 roku i monachijski Cod.icon. 394a z 1467 roku, ostatnie dzieło Talhoffera. Wszystkie są spisane we wczesnym nowowysokoniemieckim. Rękopisy omawiają walkę z puklerzem, kuszą, sztyletem, Messerem, długą tarczą, buławą, toporem poleaxe, włócznią i mieczem, a także zapasy, w zbroi i bez niej, pieszo i konno. Nauka dotyczy trzech sytuacji: turnieju, formalnego pojedynku sądowego i samoobrony w mieście. Układ różni się w poszczególnych rękopisach. Gotajski łączy materiał Talhoffera z pismem Hartlieba i wersami Liechtenauera, kopenhaski z Liechtenauerem i Kyeserem, a monachijski jako jedyny szczegółowo opracowuje szermierkę długim mieczem bez zbroi. Do tej czwórki nawiązują rękopisy pochodne, wśród nich MS 78.A.15 z lat pięćdziesiątych XV wieku, rozszerzona wersja rękopisu z Königsegg, wolfenbütteleński Cod.Guelf.78.2 Aug.2º z lat 1465–1480, rękopis KK5342 ze zbiorów Ambras (1480–1500) oraz odpisy z XVI–XIX wieku. Choć zarówno rękopis gotajski, jak i kopenhaski zawierają naukę Liechtenauera, w spisie bractwa Liechtenauera, który sporządził Paulus Kal, Talhoffera brak. Faksymile jego rękopisów ukazują się od 1887 roku.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Najszczegółowiej rozpisana jest zawartość rękopisu XIX.17-3: walka w zbroi (karty 2r–9r), przygotowanie pojedynku sądowego Luitholda z Königsegg (9v–24r), sztylet (25r–45r), zapasy (45v–49v) i włócznia (50r–61r). Gotajski Chart.A.558 zawiera obok materiału Talhoffera tekst Hartlieba i Liechtenauera, walkę z długą tarczą, krótki miecz, topór poleaxe, sztylet, zapasy, w tym zapasy Otta Juda, oraz anonimową księgę wojenną. Kopenhaski Thott 290 2º łączy Liechtenauera z Kyeserem, a na ostatnich dziesięciu kartach zawiera odwrotnie zapisany tekst o ezoteryce. Monachijski Cod.icon. 394a jako jedyny obszernie opracowuje szermierkę długim mieczem bez zbroi.

Powstanie

Rękopis gotajski Chart.A.558 liczy 151 kart o wymiarach 215 × 290 mm, pisanych bastardą, i powstał w 1448 roku lub później. Na karcie 1r nosi zatarty znak własnościowy. Rękopis XIX.17-3 o 73 kartach (230 × 305 mm) powstał między 1446 a 1459 rokiem i najwyraźniej od tego czasu pozostawał własnością rodu Königseggów w Königseggwald. Kopenhaski Thott 290 2º z 1459 roku ma 150 papierowych kart w pergaminowej oprawie, spisał go Michel Rotwyler, ilustracje z pytajnikiem przypisuje się Claussowi Pfliegerowi, a później należał do Otta Thotta (1703–1785). Monachijski Cod.icon. 394a o 137 pergaminowych kartach powstał w 1467 roku dla hrabiego Eberharda z Wirtembergii, który według Wiktenauera zapłacił za niego 10 złotych oraz żyto i owies.

Autorstwo

Udział Talhoffera w rękopisie gotajskim nie jest pewny: według badaczy, na których powołuje się Wiktenauer, mógł kupić gotowy lub rozpoczęty rękopis. Datowania tego rękopisu na rok 1443 nie udało nam się potwierdzić w źródłach, Wiktenauer umieszcza go około 1448 roku lub później. W jednym miejscu Wiktenauer mówi o pięciu rękopisach przypisywanych Talhofferowi, wśród oryginalnych wymienia jednak tylko cztery, a piątego nie udało nam się ustalić. Późny odpis MS 26.236 z XVII wieku jest przechowywany w Nowym Jorku. Przypuszczenie, że Talhoffer należał do bractwa Marxbrüder, opiera się tylko na lwie świętego Marka w herbie, choć bractwo jest poświadczone dopiero od 1474 roku.

Ludzie i sztuki walki

• Hans TalhofferAutor
• Michel RotwylerWspółautor
• Clauss PfliegerIlustrator
• Eberhard V. von WürttembergZleceniodawca
• Luithold von KönigseggZleceniodawca

Dane

Forma

Rękopis

Miejsce przechowywania

Universitäts- und Forschungsbibliothek Erfurt/Gotha / Privatsammlung Königsegg-Aulendorf, Königseggwald / Det Kongelige Bibliotek, København / Bayerische Staatsbibliothek, München

Sygnatura

MS Chart.A.558 / MS XIX.17-3 / MS Thott.290.2º / Cod.icon. 394a

Materiał

Papier i pergamin

Wydania

• 1887 · DE · pierwsze wydanie
• 2000 · EN · Greenhill Books · przekład
• 2010 · DE · Der Königsegger Codex
• 2018 · EN · Greenhill Books · przekład