Shaolin Quan
少林拳Sztuki walki związane z klasztorem Shaolin w Henanie. Szkolenie mnichów jest udokumentowane od XVI wieku, legenda o Bodhidharmie historycznie się nie broni.
Podstawowe informacje
ChinyCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Shaolin Quan
O sztuce walki Shaolin Quan
Shaolin Quan to zbiór sztuk walki związanych z klasztorem Shaolin koło Dengfengu w prowincji Henan. Klasztor powstał w roku 495. Stela z roku 728 odnotowuje pomoc mnichów dla przyszłego cesarza Taizonga w roku 621, szkolenie bojowe nie jest jednak udokumentowane aż do XVI i XVII wieku, kiedy opisuje je co najmniej czterdzieści źródeł i kiedy mnisi walczyli z japońskimi piratami (1553–1555). Legenda o Bodhidharmie jako założycielu opiera się na piśmie Yijin jing z roku 1624, które historycy odrzucają.
Czytaj dalej
Techniki obronne i ofensywne ćwiczy się w parach i w układach solowych taolu, układy dwuosobowe zmieniają atak i kontrę. Tradycja podaje ponad tysiąc układów, wśród nich luohanquan, paochui i hongquan. Pierwszym zachowanym podręcznikiem jest pismo Cheng Zongyou o kiju Shaolinu, wydane w 1621. W klasztorze uczniowie według badań z lat 2018–2019 trenowali dwa razy dziennie podstawy, układy, ćwiczenia siłowe i skoki. Pod koniec roku 2019 klasztor wprowadził 18 poziomów, dziewięć duan i dziewięć pin. Rywalizuje się w układach bez kontaktu. W roku 2006 Shaolin gongfu został umieszczony na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa ChRL. Film Shaolin Temple (1982) przyciągnął do klasztoru turystów, a w Dengfengu powstały dziesiątki szkół z internatem. Ochrona zabytków doprowadziła do przesiedlenia okolicznych rodzin i do sporu mnichów z miejscowymi nauczycielami o to, kto może przemawiać w imieniu kung-fu Shaolinu.
Historia
Shaolin Quan oznacza sztuki walki związane z klasztorem Shaolin koło Dengfengu w prowincji Henan. Nazwa Shaolin jest jednak używana także jako marka stylów zewnętrznych kung-fu w ogóle, więc sama w sobie związku z klasztorem nie dowodzi. Stela klasztoru z roku 728 odnotowuje, że mnisi około roku 610 bronili klasztoru przed bandytami, a w roku 621 pomogli przyszłemu cesarzowi Taizongowi pokonać Wang Shichonga w bitwie pod Hulao. Szkolenia bojowego stela nie opisuje. Według historyka Meira Shahara żadne zachowane źródło nie potwierdza szkolenia w Shaolinie od VIII do XV wieku, natomiast w XVI i XVII wieku opisuje je co najmniej czterdzieści tekstów.
Czytaj dalej
Od roku 1553 Wan Biao werbował mnichów, w tym shaolińskich, do walki z japońskimi piratami wokou. Bitwy toczyły się w zatoce Hangzhou i pod Wengjiagang (1553), Majiabang (1554) i Taozhai (1555), gdzie padło czterech mnichów. Około roku 1560 klasztor odwiedził generał Yu Dayou, uznał techniki za rozczarowujące i zabrał dwóch mnichów na południe, aby uczyli ich kija. Cheng Zongyou po pobycie trwającym ponad dziesięć lat napisał około roku 1610 dzieło o kiju Shaolinu Shaolin gunfa chanzong, wydane w 1621, pierwszy zachowany podręcznik kung-fu Shaolinu. Pismo Yijin jing z roku 1624, na którym opiera się legenda o Bodhidharmie, napisał taoista pod pseudonimem i zawiera ono anachronizmy. W dniu 15 marca 1928 roku klasztor podpalili żołnierze Shi Yousana, a ogień zniszczył lub uszkodził wiele sal, około 5 480 tomów sutr oraz drewniane druki podręczników pięściarskich. Istnienie południowego Shaolinu w Fujianie jest sporne, miejsce to rościły sobie Quanzhou, Putian i Fuqing, a według historyka Barenda ter Haara opowieści o spalonym klasztorze krążyły w południowych Chinach pod koniec XVIII wieku i przejęli je wojownicy oraz triady.
Czym się różni
Shaolin Quan bywa mylony ze sportowym wushu. Według singapurskiego rządowego portalu niematerialnego dziedzictwa wushu dzieli się na wyuczone układy taolu i walkę sanda oraz obejmuje style wewnętrzne i zewnętrzne, północne i południowe. Shaolin Quan to tylko jedna z tradycji, z których się wywodzi. W przepisach zawodów taolu Międzynarodowej Federacji Wushu (IWUF) z 2005 roku Shaolinquan nie jest odrębną konkurencją. Startuje się w jednolitych konkurencjach, takich jak changquan, nanquan czy taijiquan, a układ dowolny ocenia się najwyżej 10 punktami. IWUF powstała w 1990 roku w Pekinie, a wushu jest od tego samego roku sportem medalowym Igrzysk Azjatyckich. Różnicę widać także w nauczaniu przy klasztorze. Według badania Su Xiaoyan z 2016 roku z wielkich szkół w Dengfengu zrobiły się internaty, które obok przedmiotów szkolnych uczą wushu zatwierdzonego przez państwo, a mnisi spierają się z miejscowymi nauczycielami o to, kto może wypowiadać się w imieniu shaolińskiego kung-fu. Z taijiquan i xingyiquan łączy go czas powstania. Według opisu książki historyka Meira Shahara wszystkie trzy style bez broni powstały w XVI i XVII wieku i służyły także celom religijnym i leczniczym. Jako style pięściarskie Shaolin państwowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin wymienia xiaohong, luohan, meihua zhuang i paochui.
Technika
Techniki obronne obejmują unik, blok, chwyt i odbicie, a ataki zwód, uderzenie, dźwignię i rzut. Ćwiczy się je w parach, a taktyki uczy się solowymi układami taolu, łączonymi w małe i duże. Układy w parach przeplatają atak i kontratak wobec współpracującego partnera, co ma zapewniać dokładne przekazywanie techniki między pokoleniami. Ćwiczeń przeciw pełnemu oporowi w tym stylu nie znaleźliśmy. Tradycja podaje ponad tysiąc udokumentowanych układów, z których mnisi za dynastii Qing mieli wybrać 100, a z nich węższy wybór 18. Państwowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin podaje tradycyjny zestaw 172 układów bez broni. Za styl reprezentatywny tradycja uważa luohanquan, paochui nazywa królem stylów, a hongquan dzieli na małą i dużą formę. Wymienia też tongbiquan i taizu changquan. Kolejność i określenia są twierdzeniami tradycji, nie wnioskiem historyków.
Trening
Antropolożka Marta Nešković spędziła w klasztorze 16 miesięcy badań terenowych (od kwietnia 2018 do sierpnia 2019). Zagraniczni uczniowie trenowali tam dwa razy dziennie, dwie godziny rano i dwie po południu. Każda lekcja zaczynała się od podstaw jibengong, a następnie obejmowała układy, ćwiczenia siłowe, skoki lub ruchy stylów zwierzęcych. Centralne było powtarzanie, nauczyciele byli surowi raczej wobec grupy niż jednostki, a chińscy uczniowie byli oceniani surowiej niż cudzoziemcy. Duże szkoły w Dengfengu miały według reportażu National Geographic z roku 2011 internaty i trening sześć dni w tygodniu przez 11 miesięcy w roku od świtu. Tradycja ludowa mówi o 72 sztukach, ćwiczeniach na elastyczność, równowagę, twardość, siłę, szybkość i kontrolę. Nie da się ich dokładnie policzyć, a samo zaliczenie do tradycji jest twierdzeniem tradycji.
Stopnie i postępy
W czasie badań Marty Nešković w latach 2018–2019 klasztor nie miał formalnej klasyfikacji umiejętności, a uczniowie porównywali się nieformalnie. Pierwszą standaryzację teorii i praktyki kung-fu wprowadził klasztor pod koniec roku 2019, z 18 poziomami: dziewięć duan, a po nich dziewięć pin. Pasów ani szarf jako stopni nie udokumentowaliśmy. Obok stopni badanie rozróżnia pozycję ucznia. Mnisi wojownicy wuseng to mężczyźni ze wspólnoty mniszej, którzy ćwiczą i reprezentują dziedzictwo, nie muszą być wyświęceni, zaczynają jako buddyści świeccy i uczniowie, a po dwudziestym roku mogą zdecydować się na wyświęcenie. Zagraniczni uczniowie tworzyli osobną grupę zakwaterowaną w Shaolin Disciples’ Home we wsi Wangzhigou pod klasztornym wydziałem do spraw zagranicznych.
Zawody
Rywalizuje się w układach bez kontaktu. Jako przykład federacji krajowej amerykańska USAWKF prowadzi w projekcie przepisów mistrzostw 2026 w dywizji tradycyjnej osobną kategorię Songshan-Shaolinquan. Obejmuje układy bez broni (tradycyjne, obowiązkowe i naśladujące style), z bronią krótką dao i jian, z długą (kij, włócznia) i z bronią miękką, a także pary duilian i grupowe jiti. Zarejestrowani zawodnicy shaolińscy mogą nosić szatę mniszą. Osobnej kategorii Shaolinquan w przepisach IWUF nie znaleźliśmy. W Dengfengu odbywa się Zhengzhou International Shaolin Wushu Festival, którego 13. edycja została otwarta w październiku 2024. Roku założenia festiwalu nie udało nam się udokumentować.
Dziś
W roku 2006 Shaolin gongfu został umieszczony na pierwszej państwowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ChRL. UNESCO umieściło w roku 2010 na liście światowego dziedzictwa Zabytki Dengfengu, osiem zespołów budowli i miejsc, w tym Shaolin. Ochrona obejmuje budowle, sztuk walki nie wymienia. Film Shaolin Temple z Jet Li, wprowadzony do kin w styczniu 1982, wywołał odrodzenie zainteresowania sztukami walki w Chinach i uczynił z klasztoru cel turystów. Reportaż National Geographic z roku 2011 opisuje w Dengfengu około 60 szkół sztuk walki, powstałych w ciągu dwudziestu lat, z uczniami od pięciu lat do końca dwudziestki. Badanie w Dengfengu z lat 2012–2013 podaje na rok 2012 48 zarejestrowanych szkół. Badanie Su Xiaoyan (International Journal of the History of Sport, 2016) podaje, że sztuki Shaolinu uczono historycznie głównie w przynależnych świątyniach i okolicznych wsiach, nie wewnątrz klasztoru. Ochrona zabytków i rozwój turystyki doprowadziły do przesiedlenia setek rodzin do wzorcowej wsi około 20 km dalej, a w nowym parku sztuk walki przetrwały tylko duże szkoły. Mnisi i miejscowi nauczyciele starli się według niej o to, kto może przemawiać w imieniu kung-fu Shaolinu.
Ciekawostki
Las pagód przy klasztorze tworzy według raportu ICOMOS z 2008 roku łącznie 241 pagód z lat od 520 do 1803, Britannica podaje 246 miejsc pochówku. Pobliska świątynia Chuzu z 1125 roku upamiętnia pierwszego patriarchę szkoły chan. Klasztor od 31 lipca 2010 roku należy do światowego dziedzictwa UNESCO jako jedna z ośmiu grup Zabytków Historycznych Dengfengu. Według tradycyjnej wykładni na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa Chin kij wywodzi się z lasek, które mnisi nosili na górskich szlakach. Historyk Tang Hao zakwestionował związek Shaolin z Bodhidharmą już w 1930 roku, a najstarsze teksty o Bodhidharmie jako mistrzu walki pochodzą z początku XVII wieku.
Czytaj dalej
Pożar z 1928 roku trwał według studium Su i współpracowników z 2019 roku 45 dni i zniszczył większość budynków. Reforma rolna w latach od 1949 do 1953 odebrała klasztorowi około 99 procent ziemi i zostało w nim 14 starych mnichów. W czasie rewolucji kulturalnej w latach od 1966 do 1976 shaolińskie sztuki walki były zakazane. Odbudowę zapoczątkowały wizyty japońskiej grupy Shorinji Kempo w latach od 1979 do 1981 oraz film The Shaolin Temple z 1982 roku, a w 1986 roku przyjechało około 2 470 000 turystów. W sierpniu 2025 roku kierownictwo klasztoru objął Shi Yinle ze świątyni Białego Konia po śledztwie wobec dotychczasowego opata Shi Yongxina. Po wprowadzeniu nowych zasad odeszło według South China Morning Post około 30 mnichów.
Często zadawane pytania
Czym jest kung-fu shaolin?
Sztuki walki związane z buddyjskim klasztorem Shaolin w prowincji Henan. Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin wpisała je w 2006 roku i wymienia kij oraz style pięściarskie xiaohong, luohan, meihua zhuang i paochui. Forma bez broni powstała według historyka Meira Shahara w XVI i XVII wieku, legendę o Bodhidharmie historycy odrzucają.
Czy Shaolin to prawdziwy klasztor i gdzie się znajduje?
Tak. Buddyjski klasztor Shaolin stoi na zboczach góry Song w prowincji Henan, a jego budowa rozpoczęła się według Britannici w 495 roku. Od 2010 roku należy do światowego dziedzictwa UNESCO w ramach Historycznych zabytków Dengfeng i działa do dziś.
Czym różni się kung-fu shaolin od wushu?
Wushu oznacza dziś głównie sport z formami taolu i walką sanda, obejmujący wiele stylów. Shaolin Quan to jedna z tradycji, z których się wywodzi, ale w przepisach taolu Międzynarodowej Federacji Wushu z 2005 roku nie jest odrębną dyscypliną. Według badania Su Xiaoyan szkoły przy klasztorze uczą głównie wushu zatwierdzonego przez państwo.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.