Juego de Mani
Według Atlas Etnográfico de Cuba juego de maní to taniec bokserski, w którym solista pośrodku koła atakuje otaczających go przeciwników.
Podstawowe informacje
KubaCharakter i pochodzenie
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Juego de Mani
Juego de maní to według Atlas Etnográfico de Cuba taniec bokserski, który zwykle wykonuje grupa mężczyzn, choć dawniej tańczyły go także kobiety. Ortiz (1951), jak przytacza go Mora Basart (2021), opisuje go w zasadzie jako walkę na pięści, w której jeden tancerz atakuje obrońcę w kręgu wokół siebie. Wikipedia podaje też nazwę baile de maní i zapisaną dłuższą nazwę juego de maní con grasa. Według Wikipedii słowo maní ma podobno znaczyć wojna w bliżej nieokreślonym języku afrykańskim i nie ma związku z orzeszkami ziemnymi. Założyciela ani roku powstania nie znaleźliśmy w źródłach.
Czytaj dalej
Mora Basart według Ortiz zalicza maní do bantuskich i kongijskich cykli folklorystycznych palo, makuta i garabato jako pochodną jednego z symbolicznych tańców religii bantu. Według Wikipedii niektórzy badacze bronią pochodzenia zachodnioafrykańskiego, inni umieszczają korzenie w Kongu. Ortiz według Mora Basart opisuje maní jako taniec i walkę zniewolonych robotników cukrowni, ingenios, a walki między cukrowniami często wspierali właściciele, którzy podbijali stawki. Według Wikipedii forma kubańska wyraźnie ukształtowała się w XIX wieku na plantacjach trzciny cukrowej. Źródła rozchodzą się co do tego, jakie uderzenia maní dopuszczało. Ortiz według Mora Basart pisze, że uderzenia poniżej pasa, łokciem i nogą były zakazane. Wikipedia, powołując się na popularną książkę Crudelli (2008) i praktyka Quijano, wspomina o niskich kopnięciach, podcięciach i uderzeniach głową, łokciem i kolanami. Green (2001) zalicza maní do afroamerykańskich sztuk walki, które być może już zanikły.
Historia
Ortiz (1951) według Mora Basart (2021) opisuje maní jako taniec i walkę zniewolonych robotników kubańskich cukrowni, ingenios, i wspomina o rywalizacji między poszczególnymi cukrowniami. W okolicach takich jak Aguacate, Canasí i Caraballo byli według niego zawodnicy bardzo sprawni, a za najbardziej doświadczonego gracza uważano Indalecio Esponda. Niektórzy zniewoleni zawodnicy według Mora Basart wykupili się na wolność dzięki zarobkom z maní. Według Wikipedii kubańska forma wyraźnie ukształtowała się w XIX wieku na plantacjach trzciny cukrowej. Ta sama Wikipedia podaje, że niektórzy badacze bronią zachodnioafrykańskiego pochodzenia maní, inni zaś umieszczają jego korzenie w Kongu. Mora Basart, powołując się na Ortiz, zalicza maní do bantuskich i kongijskich cykli folklorystycznych. Miguel Quijano (2025) na capoeirahistory.com umieszcza pochodzenie maní na obszarze Konga i Angoli. Dzieje dzieli na epokę plantacji do 1886, epokę cabildos i walk ulicznych od 1887 do lat sześćdziesiątych oraz epokę folklorystyczną od lat sześćdziesiątych XX wieku.
Czym się różni
Green (2001) zalicza kubańskie maní do jednej grupy z brazylijską capoeira, martynikańską ladjia, wenezuelską broma, gwadelupskim chat'ou i surinamską susa jako afroamerykańskie sztuki walki z akompaniamentem muzycznym. Wikipedia, odwołując się do książki J. Lowell Lewis, Ring of Liberation (1992), wspomina o podobieństwie do capoeira oraz do l'agya i danmyé z Martyniki i Gwadelupy. Różnica wobec capoeira wynika z porównania dwóch źródeł. Według źródła Ortiz (1951), które przekazuje Mora Basart (2021), maní było przede wszystkim walką na pięści z zakazem kopnięć i uderzeń poniżej pasa, a capoeira opiera się na kopnięciach, podcięciach i uderzeniach głową, jak podaje Green. Wykaz technik z kopnięciami, podcięciami, uderzeniami głową i łokciami ma tylko Wikipedia, z popularnej książki Crudelli (2008) oraz od praktyka Quijano.
Technika
Solista według Atlas Etnográfico de Cuba stoi pośrodku kręgu, reprezentuje swoją grupę i otaczają go przeciwnicy. Tancerz pośrodku według atlasu rozdaje czasem ze związanymi oczami ciosy i śpiewa obraźliwe pieśni, którymi prowokuje pozostałych mężczyzn w kręgu. Taniec solowy cechuje się według atlasu improwizacją i nieoczekiwanymi ruchami, którymi tancerz myli przeciwników, by zaskoczyć ich skutecznymi ciosami. Rytm według Ortiz (1951), w przekazie Mora Basart (2021), wyznaczały bębny yuca i agogó albo uderzenia w motykę, guataca. Bębniarz, który wypadł z rytmu, według niego przestawał grać i włączał się do walki. Ortiz według Mora Basart pisze, że ciosy w miejsca wrażliwe były zakazane, a ciosy poniżej pasa, łokciem i nogami nazywano fulastrerías i grożono za nie surowymi karami. Wikipedia, powołując się na Crudelli (2008) i Quijano (2024), podaje, że maní obejmuje niskie kopnięcia, podcięcia, ciosy pięścią, głową, łokciem, przedramieniem, kolanami i dłonią. Muzyką maní jest według Wikipedii muzyka palo monte, źródłem jest jednak tylko praktyk Miguel Quijano.
Trening
Maniseros, według Ortiz (1951), jak go przekazuje Mora Basart (2021), chodzili boso, z nagim torsem, w krótkich lub podwiniętych spodniach. Broni nie nosili, mieli tylko kolorową chustę na szerokim skórzanym pasie, która chroniła brzuch. Przed walką, według Mora Basart, mistrzowie śpiewali epickie pieśni o swoich czynach. Według tego samego źródła walczono gołymi rękami, z bransoletami albo z ciałem posmarowanym tłuszczem, który tłumił ciosy. Yvonne Daniel (2005), według Wikipedii, podaje, że tancerze maní nosili czasem skórzane ochraniacze nadgarstków zdobione metalem i wczesne maní było przez to szczególnie niebezpieczne.
Zawody
Trafiony mężczyzna, według Atlas Etnográfico de Cuba, albo sam idzie na środek kręgu, albo wypada z tańca. Walki między różnymi cukrowniami były, według Ortiz (1951) w przekazie Mora Basart (2021), częste i często wspierali je sami właściciele, którzy podbijali zakłady. Zakłady, według niego, prowadził przywódca cabildo albo starszy grupy. Wikipedia, odwołując się do Crudelli (2008), podaje, że niektórzy właściciele niewolników traktowali maní jako walkę i obstawiali wynik, i wspomina także przypuszczenie o walkach na śmierć i życie. Pojedynki, według Mora Basart, mogły kończyć się śmiercią. Ciężko pobitego zapaśnika, według niego, układano w specjalnym korycie, batea, a rany leczono mieszanką moczu, wódki i tytoniowej śliny.
Dziś
Green (2001) zalicza kubańskie maní do afroamerykańskich sztuk walki, które być może już wymarły. Według źródła Ortiz (1951), które przekazuje Mora Basart (2021), maní wciąż praktykowały w trzydziestych latach XX wieku czarnoskóre społeczności w Pocitos w Marianao koło Hawany. Miguel Quijano (2025) pisze na capoeirahistory.com, że od lat sześćdziesiątych maní żyje głównie jako sceniczny folklor zespołu Conjunto Folklórico Nacional de Cuba, wcześniej w cabildos i Casas de Ocha. Sam autor jest praktykiem i nazywa siebie jedynym certyfikowanym mistrzem. Według Wikipedii członkami założycielami Conjunto Folklórico Nacional było ośmiu uczniów Argeliers León, którzy uczyli taneczną, folklorystyczną wersję maní.
Ciekawostki
Mora Basart (2021) łączy ruch kubańskiego boksera Yordenis Ugás z tradycją maní. Mora Basart przypomina też, że zapaśnicy bywali tak poobijani, że nie mogli pracować przy zbiorze trzciny. Jeszcze dłuższa zapisana nazwa to według Wikipedii juego de maní con grasa, którą podaje Ortiz (1951). Obok niej Wikipedia podaje krótsze nazwy juego de maní i baile de maní. Tłuszcz przypomina też Mora Basart, według którego czasem walczono z ciałem posmarowanym tłuszczem, który tłumił ciosy. Według Wikipedii słowo maní ma podobno oznaczać wojnę w bliżej nieokreślonym języku afrykańskim i nie ma związku ze znaczeniem orzeszek ziemny.
Często zadawane pytania
Czym jest juego de maní?
Według Atlas Etnográfico de Cuba maní to taniec bokserski, w którym solista pośrodku koła atakuje otaczających go przeciwników. Według atlasu tańczą go zwykle mężczyźni, dawniej także kobiety.
Jakie uderzenia dopuszczało maní?
Ortiz (1951) według Mora Basart (2021) pisze, że uderzenia poniżej pasa, łokciem i nogą były zakazane. Kopnięcia, podcięcia i łokcie podaje tylko Wikipedia, powołując się na Crudelli i praktyka Quijano.
Czy maní tańczy się jeszcze dziś?
Green (2001) pisze, że maní być może już zanikł. Według Quijano na stronie capoeirahistory.com żyje od lat sześćdziesiątych głównie jako sceniczny folklor Conjunto Folklórico Nacional de Cuba.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.