Szermierka Fiore dei Liberi (Fior di Battaglia)
Sztuka walki według rękopisów Fiore dei Liberi z czasów około 1400 do 1410 roku. Zapasy, sztylet, miecz, zbroja, topór, włócznia i walka konna w pierwszym znanym włoskim piśmie szermierczym.
Podstawowe informacje
WłochyCharakter i pochodzenie
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Szermierka Fiore dei Liberi (Fior di Battaglia)
O sztuce walki Szermierka Fiore dei Liberi (Fior di Battaglia)
Według Dizionario Biografico degli Italiani Fiore dei Liberi urodził się między 1340 a 1350 rokiem w Premariacco lub raczej w Cividale we Friuli. Sztuki walki uczył się u włoskich i niemieckich mistrzów, głównie u Giovanniego zwanego Sveno, ucznia Nicoli Toblema z diecezji Metz, i według własnych słów uprawiał ją przez pięćdziesiąt lat. Ken Mondschein (Acta Periodica Duellatorum, 2017) podaje, że zmarł przed rokiem 1425.
Czytaj dalej
Jego dzieło, znane po łacinie jako Flos Duellatorum, a po włosku jako Fior di Battaglia, zachowało się w czterech rękopisach: w Getty Museum, w Morgan Library, w prywatnej kolekcji rodziny Pisani-Dossi i w Bibliothèque nationale de France. DBI uznaje je za pierwszy znany włoski traktat o sztuce walki. Prolog rękopisu Pisani-Dossi nosi datę 10 lutego 1409, według dzisiejszego kalendarza 1410, a rękopis z Getty Museum jest według Mondscheina starszy o około dziesięć lat. Roku powstania samej nauki Fiorego nie udało nam się ustalić. Dzieło jest według DBI zbiorem setek rysunków z wierszowanymi podpisami w języku ludowym. Naucza zapasów, obrony przed sztyletem i walki nim, miecza w jednej i w obu rękach, włóczni i topora, obrony przed różnymi rodzajami broni oraz walki konnej. Mistrz jest na obrazach oznaczony koroną, uczeń złotą podwiązką. Fiore według Mondscheina co najmniej pięć razy stawał do walki z zazdrosnymi mistrzami, uczył w tajemnicy, a jego dzieło miało przypominać naukę prowadzoną osobiście. Według Mondscheina Fiore zyskał dziś liczną publiczność wśród miłośników historycznych sztuk walki, którzy chcą odtworzyć rycerską szermierkę.
Historia
Ken Mondschein (Acta Periodica Duellatorum, 2017) podaje na podstawie archiwum w Udine, że 3 sierpnia 1383 roku Fiore uzyskał w Udine stałe prawo pobytu, we wrześniu 1383 roku miał obejrzeć i naprawić kusze i machiny oblężnicze miejskiej zbrojowni, a w maju 1384 roku został wpisany wśród 354 mieszczan, którym powierzono przywrócenie porządku. Według Dizionario Biografico degli Italiani na początku XV wieku był mistrzem szermierki markiza Niccolò III d'Este w Ferrarze, któremu zadedykował Fior di Battaglia, a dzieło ułożył w ciągu kilku miesięcy, od lutego do sierpnia 1409 roku. Mondschein natomiast uważa, że Fiore był raczej bliżej mediolańskich Viscontich i nie znalazł go w rejestrach wypłat Niccolò.
Czytaj dalej
Zachowały się cztery rękopisy. Getty Museum katalogizuje swój egzemplarz Ms. Ludwig XV 13 jako Il Fior di Battaglia z około 1410 roku z Wenecji, a muzeum nabyło go w 1983 roku z kolekcji Petera i Irene Ludwigów. Morgan Library przedstawia rękopis M.383 jako wenecki z początku XV wieku, a J. Pierpont Morgan kupił go w 1909 roku. Paryski rękopis Latin 11269 został według Mondscheina skatalogowany jako Florius de arte luctandi, a badacze zauważyli go dopiero w 2008 roku. Mondschein utożsamia go z pozycją 87 katalogu biblioteki Leonella d'Este z 1436 roku i uważa za humanistyczne łacińskie opracowanie, niemal samodzielne dzieło. Inny rękopis z biblioteki Este jest dziś nieznany i uważa się go za zaginiony. Według Mondscheina rękopis z Getty Museum ma 47 kart i 305 obrazów, Pisani-Dossi 36 kart i 284 obrazy, paryski 44 karty i 164 obrazy, a Morgana 19 kart i 124 obrazy. Dzieło Fiorego według niego oddziaływało także po jego śmierci, obrazy z niego przejął wiedeński kodeks 5278, a Filippo Vadi najwyraźniej się nim zainspirował.
Czym się różni
Ken Mondschein (2017) nazywa rękopisy Fiorego najstarszym całościowym opracowaniem rycerskiej sztuki walki, pierwszym ilustrowanym i pierwszym z Włoch. Zestawia je ze starszym norymberskim rękopisem Hs. 3227a z uwagami o mieczu i z rękopisem I.33 z Royal Armouries o cywilnej szermierce mieczem i puklerzem. Gassmann i współautorzy (2017) podają, że terminologia szkoły niemieckiej według Liechtenauera opisuje walkę głównie czasowo, a terminologia Fiorego głównie według dystansu, bliskiej lub dalekiej gry, choć obie tradycje odwołują się do obu.
Technika
Rękopisy z Getty Museum i Pisani-Dossi według Kena Mondscheina (2017) zaczynają się od najkrótszego dystansu, czyli zapasów, i obejmują dalej sztylet, krótki kij (bastoncello), miecz w jednej i w dwóch rękach, walkę w zbroi, a na końcu walkę konną. Rękopis paryski natomiast zaczyna się od kopii konnych i kończy obroną bez broni przed sztyletem. Rękopis Morgana jest tylko częścią większej całości, a zachowane części dotyczą walki konnej oraz miecza i sztyletu. Każda część zaczyna się od mistrzów oznaczonych koroną, którzy pokazują postawy (poste) i garda (guardie). Uczniowie ze złotą podwiązką wykonują akcje ofensywne po obronie, a przeciwmistrz z koroną i podwiązką pokazuje przeciwtechnikę. Fiore według Mondscheina nie wykłada wprost podstaw, takich jak krycie, oszustwo czy cios, ani nie próbuje stworzyć ogólnej teorii szermierki. Mnemotechniczna figura segno pokazuje cechy, które ma mieć szermierz. Według studium Gassmanna i współautorów (Acta Periodica Duellatorum, 2017) postać na obrazie Siedmiu Mieczy otaczają cztery zwierzęta: ryś z cyrklem jako ostrożność, słoń z zamkiem jako siła, tygrys ze strzałą jako szybkość i lew z sercem jako odwaga.
Trening
Fiore według Kena Mondscheina (2017) zawsze uczył w tajemnicy. Przyglądać się mógł tylko bliski przyjaciel lub krewny ucznia, i to dopiero po przysiędze milczenia. Uczniowie naśladowali wzorcowe ciągi akcji, które miały wpoić w pamięć mięśniową poprawne techniki i reakcje taktyczne. Jego dzieło jest według Mondscheina przypomnieniem nauczania prowadzonego osobiście. Według Dizionario Biografico degli Italiani Fiore chciał, aby wiedza z dzieła pozostała zastrzeżona dla szlachty i rycerzy i nie rozprzestrzeniała się wśród pospólstwa.
Zawody
Fiore wymienia uczniów, których przygotowywał do pojedynków. Najstarszym, którego Ken Mondschein (2017) potrafi datować, jest niemiecki najemnik Piero del Verde, który między 1379 a 1381 rokiem zmierzył się z Pierro della Corona koło Perugii. Najsłynniejszy uczeń Galeazzo da Mantova z rodu Gonzagów miał w 1395 roku w Padovie walczyć konno z francuskim rycerzem Jeanem le Meingre zwanym Boucicault. Pojedynek się nie odbył, ponieważ Boucicault zaatakował, zanim Galeazzo wsiadł na konia, a ponownie zmierzyli się z kopiami konno w 1406 roku, kiedy Galeazzo zwyciężył. Fiore wspomina też o przygotowaniu Giovannina da Baggio do pojedynku w Pavii w 1399 roku. Sam Fiore według Mondscheina walczył w co najmniej pięciu pojedynkach z zazdrosnymi mistrzami, z którymi odmówił podzielenia się swoimi tajemnicami. Według przekładu prologu na Wiktenauerze chodziło o pojedynki na ostre miecze, tylko w pikowanym kaftanie i rękawicach z jeleniej skóry.
Dziś
Ken Mondschein (2017) pisze, że Fiore zdobył liczną nieakademicką publiczność wśród entuzjastów historycznych sztuk walki i uczestników rekonstrukcji, którzy chcą przywrócić rycerską szermierkę. Green (2001) określa jego dzieło jako źródło pierwotne dla praktyki średniowiecznego włoskiego miecza długiego. Według Dizionario Biografico degli Italiani dzieło Fiorego ukazało się w wielu wydaniach, od faksymile rękopisu Pisani-Dossi wydanego przez F. Novatiego w Bergamo w 1902 roku po wydania Rapisardiego (1998), Galvaniego (2002) oraz Rubbolego i Cesariego (2002) ze studium porównawczym trzech znanych wówczas rękopisów. Angielska Wikipedia podaje nowoczesne książki z terminem armizare w tytule, na przykład Fiore dei Liberi's Armizare Charrette'a z 2011 roku.
Ciekawostki
Rysunki w Fior di Battaglia są według Dizionario Biografico degli Italiani technicznie tak udane, że zakłada się współpracę z wprawnym rysownikiem, hipotetycznie z Altichierem z Werony. Rękopis Pisani-Dossi należał do pisarza Carla Dossiego. Według angielskiej Wikipedii w czasie drugiej wojny światowej uważano go za zaginiony, a w 2005 roku pojawił się w prywatnej kolekcji we Włoszech. Według Kena Mondscheina rękopis paryski zmienia nazwę postawy dawniej zwanej krzyżem bękarcim na krzyż prawdziwy, a krzyż prawdziwy na lamparta. Mondschein wiąże to z herbem z lampartem, który ród d'Este otrzymał w 1432 roku. Według tłumaczenia na Wiktenauerze termin armizare sam Fiore stosuje w zwrotach L'Arte d'Armizare i La Scientia d'Armizare.
Często zadawane pytania
Kim był Fiore dei Liberi?
Mistrz szermierki z Friuli, urodzony według Dizionario Biografico degli Italiani między 1340 a 1350 rokiem. Uczył się u włoskich i niemieckich mistrzów i jest autorem Fior di Battaglia, które DBI uznaje za pierwszy znany włoski traktat o sztuce walki.
Ile rękopisów Fior di Battaglia się zachowało?
Cztery. Znajdują się w Getty Museum, w Morgan Library, w Bibliothèque nationale de France i w prywatnej kolekcji rodziny Pisani-Dossi. Kolejny rękopis z biblioteki Estów uchodzi według Kena Mondscheina za zaginiony.
Czego uczył Fiore?
Według Dizionario Biografico degli Italiani zapasów, obrony przed sztyletem i walki z nim, miecza w jednej i w dwóch rękach, włóczni i topora, obrony przed różnymi rodzajami broni i walki konnej.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.