Hausbuch norymberski (MS 3227a)

Nürnberger Hausbuch, zwany od właściciela Nicolausa Pola także Pol Hausbuch, to rękopiśmienny domowy zbiór przechowywany w Germanisches Nationalmuseum w Norymberdze pod sygnaturą Hs. 3227a. Jest to najstarszy zachowany rękopis z nauką Johannesa Liechtenauera. Kompilator jest nieznany, nad rękopisem pracowało kilku skrybów. Ma 169 kart o wymiarach 105 × 145 mm, pisany jest na papierze i pergaminie czarnym i czerwonym atramentem, w średnio-wysokoniemieckim, wczesnym nowowysokoniemieckim i częściowo po łacinie. Część szermiercza zajmuje karty 13v–65r. Po wstępnej radzie następują glosa do nauki Liechtenauera o długim mieczu, nauki Andresa Judena, Jobsa von der Nyssen, Nicklasa Preußena, Hansa Döbringera i „Księdza”, poemat o walce konnej, krótki fragment o krótkim mieczu i zakończenie. Resztę zbioru tworzą Liber Ignium Marca Graeca, przepisy alchemiczne, lecznicze i kulinarne, kalendarz oraz księga mistrza Albranta o leczeniu koni. Rękopis bywa błędnie przypisywany Hansowi Döbringerowi, od którego pochodzi tylko krótki dodatek. Anonimowy autor większości tekstów szermierczych nazywany jest dlatego Pseudo-Döbringerem. Rok 1494 na przedniej okładce oznacza doktorat Pola i nosi go każdy tom jego biblioteki, z powstaniem rękopisu nie ma związku. Datowanie na około 1390 opiera się na kalendarzu na karcie 83v, który obejmuje lata 1390–1495. Według Christiana Toblera takie datowanie jest nieuzasadnione, ponieważ kalendarz mógł zostać skopiowany ze starszego lub sporządzony na przyszłość. Materiał o długim mieczu jest jedyną częścią, która występuje także w innym źródle szermierczym, w Glasgow Fechtbuch.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Część szermiercza ma stałą kolejność. Na kartach 13v–17v znajduje się ogólna rada dotycząca szermierki, na kartach 18r–40r glosa do wykładu Liechtenauera o długim mieczu. Karty 43r–52v streszczają nauki Andresa Judena, Jobsa von der Nyssen, Nicklasa Preußena, Hansa Döbringera i mistrza określonego jako Ksiądz. Na kartach 53r–59v jest tekst wierszowany o walce konnej, krótki miecz zajmuje karty 60r–61r, a część końcowa karty 64r–65r. Oprócz długiego miecza i walki konnej rękopis omawia miecz z puklerzem, kij, messer, sztylet i zapasy. Część nieszermiercza zaczyna się na kartach 1r–5v tekstem Liber Ignium Marca Graeca, kalendarz jest na karcie 83v, Rossarzneibuch mistrza Albranta o leczeniu koni na kartach 161v–165v, a zbiór zamyka spis przepisów na kartach 166r–169v.

Autorstwo

Kompilator rękopisu jest nieznany, a rękopis uważa się za dzieło kilku skrybów. Hans Döbringer jest autorem tylko krótkiego dodatku wśród nauk innych mistrzów, a mimo to błędnie podaje się go jako autora całego rękopisu. Paulus Kal ponadto nie wymienia go wśród członków Towarzystwa Liechtenauera. Anonimowy autor głównego tekstu szermierczego nazywany jest dlatego Pseudo-Döbringerem. Datowanie na około 1390 opiera się na stuletnim kalendarzu na karcie 83v, który podaje odstępy między Objawieniem Pańskim a Środą Popielcową dla lat 1390–1495. Christian Tobler zarzuca, że kalendarz mógł zostać skopiowany ze starszego lub obliczony na przyszłość, więc sam nie uzasadnia datowania na 1390. Rok 1494 zaznaczony na przedniej okładce należy do doktoratu właściciela Nicolausa Pola.

Ludzie i sztuki walki

• Pseudo-DöbringerAutor
• Hanko DöbringerWspółautor
• Andres JudenWspółautor
• Jobs von der NyssenWspółautor
• Nicklass PreußenWspółautor

Dane

Forma

Rękopis

Miejsce przechowywania

Germanisches Nationalmuseum, Nürnberg

Sygnatura

Hs. 3227a

Kart

169

Materiał

Papier i pergamin