Oplodidaskalia sive Armorvm Tractandorvm Meditatio Alberti Dvreri (MS 26-232)

Oplodidaskalia sive Armorum Tractandorum Meditatio Alberti Dureri, w angielskim tłumaczeniu Wiktenauera Weapon Training, or Albrecht Dürer's Meditation on the Handling of Weapons, to rękopis szermierczy i zapaśniczy powstały około 1512 roku w norymberskiej pracowni Albrechta Dürera. Wiktenauer wiąże jego powstanie z wizytą cesarza Maksymiliana I w Norymberdze w 1512 roku. Dziś przechowywany jest w wiedeńskiej Albertinie pod sygnaturą MS 26-232. Rękopis liczy 127 kart o wymiarach 220 × 310 mm. Na stronach są dwie do trzech ilustracji, a po ich prawej stronie tekst we wczesnonowożytnej górnej niemczyźnie. Główna część ilustrowana przedstawia zapasy, miecz, sztylet i messer. Następują odpisy starszych tekstów: fragment glosy Lecküchnera do messera, Lignitzer, glosa Ringecka do Zettla Liechtenauera o krótkim mieczu, anonimowa nauka o sztylecie i glosa Lewa o walce konnej. Według Wiktenauera tekst nie jest oryginalnym dziełem Dürera, lecz odpisem starszych traktatów tradycji augsburskiej. Ilustracje powstały w pracowni Dürera, a Dürer sam spisał jako pisarz część kart, inne pisali Willibald Pirckheimer i nieznany pisarz. Wzorem był Codex Wallerstein (Cod.I.6.4º.2), którego części A i B pracownia przejęła. Zaginiony Codex 1246 z początku XVII wieku był odpisem tego rękopisu i dodruku Egenolffa dzieła Andreasa Paurenfeyndta. Ilustracje zapasów, długiego miecza, sztyletu i messera Wiktenauer zalicza do najlepszych wśród podręczników szermierczych.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Wiktenauer wyróżnia w rękopisie cztery części różnego wieku. Najmłodsza, część A ze wstępem, pochodzi z około 1600 roku. Część B zilustrowano w pracowni Dürera i później uzupełniono pustymi kartami. Części C i D są najstarsze, z około 1500 roku, i mogły pierwotnie należeć do innych rękopisów. Zapasy zajmują karty 14r–53r, miecz karty 60r–66r, sztylet karty 66v–67v, a messer karty 73r–92r, a pomiędzy nimi leżą grupy pustych kart. Na kartach 96r–100v jest fragment glosy Lecküchnera do messera, na karcie 100v wiersz Martina Huntsfelda o walce konnej, Zettel Liechtenauera o krótkim mieczu i fragment zapasów Otta Juda. Karta 101 zawiera tekst Lignitzera, karty 105r–112v glosę Ringecka do krótkiego miecza w pomieszanej kolejności, karty 112v–116v anonimową naukę o sztylecie, a karty 116v–124r glosę Lewa o walce konnej. Całość zamyka epitafium na kartach 125r–127r.

Powstanie

Rękopis powstał około 1512 roku w norymberskiej pracowni Albrechta Dürera. Według Wiktenauera prace Dürera o walce wiążą się z wizytą cesarza Maksymiliana I w Norymberdze w 1512 roku i z dążeniem do zyskania jego łaski. Pracownia opierała się na rękopisach tak zwanej grupy augsburskiej, a jako wzór wykorzystała części A i B Codexu Wallerstein (Cod.I.6.4º.2) z lat siedemdziesiątych XV wieku. W 1823 roku teolog Vincenz Weintridt odkrył rękopis w Styrii (Wiktenauer pisze to nazwisko także Weindridt), a w 1833 roku przekazano go cesarzowi Franciszkowi I. Od tego czasu znajduje się w Albertinie w Wiedniu. Na początku XVII wieku wykonano na jego podstawie i na podstawie dodruku Egenolffa dzieła Andreasa Paurenfeyndta odpis, prowadzony jako Codex 1246, który się nie zachował.

Autorstwo

Łaciński tytuł przypisuje rękopis Dürerowi, Wiktenauer podaje go jednak jako dzieło powstałe w jego pracowni. Tekst nie jest oryginalnym dziełem Dürera, lecz odpisem starszych traktatów tradycji augsburskiej. Osobiście Dürer jest poświadczony jako pisarz kart 13r–29r i 33r–42r. Karty 30r–32r spisał jego przyjaciel z młodości i doradca intelektualny Willibald Pirckheimer, karty 43r–52r nieznany pisarz. Że Dürer osobiście narysował wszystkie ilustracje, Wiktenauer nie twierdzi. Datowanie nie jest jednolite. Wiktenauer podaje rok około 1512, ale ilustrowanie części B umieszcza około 1510 roku, a przy Codexie Wallerstein mówi o powstaniu rękopisu Dürera około 1500 roku. Najczęściej podawany jest rok 1512.

Ludzie i sztuki walki

• Michael ChidesterTłumacz
• Albrecht DürerIlustrator

Dane

Forma

Rękopis

Miejsce przechowywania

Albertina, Wien

Sygnatura

MS 26-232

Kart

127

Wydania

• EN · Wiktenauer · przekład