Gladiatoria

Gladiatoria to zbiorcza nazwa grupy anonimowych niemieckich rękopisów o walce w pełnej zbroi z XV wieku. Autor, ilustrator i zleceniodawca nie są znani, a wspólny wzorzec się nie zachował. Znamy pięć wersji: dwa najstarsze egzemplarze z lat trzydziestych XV wieku przechowują Yale Center for British Art w New Haven i Kunsthistorisches Museum w Wiedniu, egzemplarz krakowski w Bibliotece Jagiellońskiej pochodzi z lat czterdziestych, egzemplarz z Wolfenbüttel z lat 1465–1480, a tak zwany Cluny Fechtbuch w Paryżu z lat dziewięćdziesiątych XV wieku. Datowanie opiera się na stylu zbroi na ilustracjach. Teksty są pisane wczesnym nowowysokoniemieckim, jednak egzemplarz paryski tekstu nie ma i tworzą go tylko obrazy. Treść podąża za typowym przebiegiem pojedynku sądowego. Zaczyna się walką włócznią i małymi tarczami zwanymi ecranches, trwa mieczem i kończy sztyletem pieszo oraz zapasami na ziemi. Według Wiktenauera grupa zawiera 12 technik z włócznią, 21 technik z mieczem z czterech gard oraz dział sztyletu z zapasami. Trzy najstarsze egzemplarze z New Haven, Wiednia i Krakowa mają dość zbliżony zestaw technik. Wersja z Wolfenbüttel dodaje wyraźnie więcej materiału nieznanego pochodzenia, głównie w walce sztyletem. Rękopis Cod. 11093 i część C Fechtbuchu Baumanna, zwana pseudo-Gladiatoria, mają cechy, które wykluczają je z grupy. Rękopis MS T, który Hans-Peter Hils podawał jako szósty, został później rozpoznany jako egzemplarz z New Haven. Konkordancję poszczególnych egzemplarzy opracowali Michael Chidester i Dierk Hagedorn. Edycję rękopisu z New Haven wydali w 2015 roku Dierk Hagedorn i Bartłomiej Walczak.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Trzy najstarsze egzemplarze mają te same główne działy. W rękopisie krakowskim MS germ. quart. 16 walka włócznią zajmuje folia 1r–7r, miecz 7v–33r, sztylet 33v–49r, a zapasy 56r–59r. Rękopis wiedeński KK5013 ma włócznię na foliach 1r–6r, miecz 6v–31r, sztylet 31v–49v i zapasy 53r–56v. Rękopis z New Haven U860.F46 1450 umieszcza włócznię na 1r–5r, miecz na 5v–29v, sztylet na 30r–40v i zapasy na 41r–43v. Tylko egzemplarz krakowski zawiera ponadto walkę długą tarczą i mieczem (fol. 49v–54r) oraz, po jednej karcie, miecz z małą tarczą buckler, Messer z tarczą węgierską i kij (fol. 54v–55v).

Powstanie

Rękopis krakowski liczący 59 folii (178 × 196 mm) jest jedynym egzemplarzem grupy z kartą tytułową. Dawniej należał do Staatsbibliothek zu Berlin, dziś znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej. Rękopis wiedeński liczący 56 folii (185 × 195 mm) w 1570 roku posiadał Carl Schruff. Egzemplarz z New Haven jest pisany na pergaminie i według Wiktenauera pisał go ten sam pisarz co wiedeński. Od 1792 roku do lat czterdziestych XX wieku znajdował się w Gotha na zamku Friedenstein pod sygnaturą MS Membr. II 109, potem się rozproszył. Paul Mellon nabył jego 43 karty na czterech aukcjach w latach 1960–1999. W XX wieku rękopis został ponownie oprawiony i uszkodzony.

Ludzie i sztuki walki

• Dierk HagedornRedaktor
• Bartłomiej WalczakRedaktor
• Hugh KnightTłumacz

Dane

Forma

Rękopis

Wydania

• 2008 · EN · przekład
• 2015 · DE · Gladiatoria. New Haven - MS U860.F46 1450 · VS-Books