Tinku (andyjska walka obrzędowa)

Podstawowe informacje

Charakter i pochodzenie

Trening

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

O sztuce walki Tinku (andyjska walka obrzędowa)

Tinku to rytualna walka ayllus keczuańskich w boliwijskim Norte Potosí, którą Fernández Droguett i Fernández Droguett (2015) określają jako spotkanie i zmaganie fizyczne ludzi reprezentujących ich ayllus. Zgodnie z TIME (2010) oraz Medina Portilla i Cohenem (2008) słowo tinku znaczy w keczua spotkanie, a Reuters (2024) dodaje, że w miejscowym ajmara oznacza atak fizyczny. Platt (2010) rozumie tinku jako zrównoważone współzawodnictwo i brutalną grę, pujllay, w przeciwieństwie do ch'ajwa, którą określa jako niezrównoważone niszczenie. Największe tinku puny odbywa się według Platta w San Pedro de Macha podczas święta krzyża 3 maja. Los Tiempos (2025) podaje termin od 3 do 5 maja, a Medina Portilla i Cohen obserwowali święto od 2 do 4 maja 2008. Starcia są według nich zwarciem człowieka z człowiekiem i dozwolone są tylko ciosy pięścią. Naprzeciw siebie stają według Platta zwykle połowy Alasaya i Majasaya. Rozlana krew jest według informatorów Medina Portilla i Cohena główną ofiarą dla Matki Ziemi Pachamama, a zgodnie z tradycją, jak podaje TIME, pomaga w dobrych plonach. Platt natomiast wiąże krew rozlewaną w celu przebłagania bóstw ziemi z ch'ajwa. Al Jazeera (2007) podaje, że podczas tinku w ostatnich latach zginęły dziesiątki ludzi, a policja według Reuters często pilnuje walk i używa gazu łzawiącego.

Historia

Atlas Patrimonial de Bolivia (2011), cytowany w pracy licencjackiej (Machicado Veizagy, 2020), określa tinku jako rytuał przedhiszpański odbywający się między innymi między społecznościami Laimes z północnego Potosí i Jucumanis z południowego Oruro. Fernández Droguett i Fernández Droguett (2015) uznają za wzór rytualny święto chakana w Macha. Platt (2010) opisuje rytualne bitwy, tinkus, w całym Norte Potosí. Według niego najważniejsze tinku w dolinach odbywa się w San Marcos de Miraflores w Boże Ciało. Według Al Jazeera (2007) Macha leży na wysokości 4000 metrów, a uroczystości trwają kilka dni. Według Correo del Sur (2021) 2 maja alférez i mayuras dopracowują szczegóły święta, a wieczorem odbywają czuwanie przy kalwarii. 3 maja według gazety składa się ofiary krzyżowi Tata Wila Cruz przy muzyce jula julas i charang. Według TIME w 2010 roku w Macha zabito dwie osoby.

Technika

Medina Portilla i Cohen (2008) opisują starcia mężczyzna przeciw mężczyźnie, w których dozwolone są tylko uderzenia pięścią. Los Tiempos (2025) pisze o walce na gołe ręce, a TIME (2010) o walce wręcz, nie wspominając o broni. Esteban Paco Taquichiri mówi według Reuters (2024), że uczestnicy wchodzą na plac tańcząc ze wszystkich rogów, aby się zewrzeć w walce. Według Medina Portilla i Cohen tancerze tworzą krąg wokół grajka na charango, a taniec obejmuje zapateo. Według Correo del Sur (2021) walczący mają kostki dłoni owinięte ñuqus, podczas gdy mayuras ujarzmiają tłum splecionymi biczami ze skóry krowiej. Reuters wspomina skórzane hełmy montera z barwnymi piórami, które przypominają hełmy konkwistadorów. VICE (2014) pisze, że niektórzy uczestnicy trzymają w rękach kamienie, które rzucają na krótki dystans. Gdy nadzór policji zawodzi, według Medina Portilla i Cohen obowiązuje wszystko, kopnięcia, kamienie i broń biała.

Stopnie i postępy

Boliwijscy badacze folkloru według Fernández Droguett i Fernández Droguett (2015) w latach siedemdziesiątych przystosowali techniki cielesne spotkania i walki jako taniec, który został włączony do Carnaval de Oruro. Grupa taneczna Tinkus Wistus została według Wikipedii założona w 1992 roku przez studentów w La Paz i po raz pierwszy wystąpiła w 1993 roku na paradzie folklorystycznej UMSA. Aymarskie słowo wistu w jej nazwie oznacza według Wikipedii krzywy i odnosi się do ruchów tańca. Senat Boliwii w oświadczeniu Declaración Cameral 009/2022-2023 z 16 listopada 2022 roku wyróżnił Fraternidad Tinkuy Tolckas, założoną 1 stycznia 1986 roku, za podtrzymywanie tańca Tinkuy. Według oświadczenia ta fraternidad ma oddziały w Argentynie, w chilijskim Calama, w Peru i w Tarija.

Dziś

Ley 237 z 20 kwietnia 2012 roku uznaje Ritual el Tinku za kulturowe i niematerialne dziedzictwo Boliwii wywodzące się z Norte Potosí, wyznacza Macha w gminie Colquechaca jako jego główne miejsce i zobowiązuje ministerstwo kultur do jego upowszechniania. Reuters (2024) opisuje tinku jako tradycyjny sposób rozstrzygania sporów i według agencji policja często pilnuje walk i używa gazu łzawiącego. Al Jazeera (2007) podaje, że policja odbiera przybywającym możliwą broń i dba, aby naprzeciw siebie stawało zawsze tylko dwóch mężczyzn. Dowódca Juan Carlos Vargas powiedział według Medina Portilla i Cohen (2008), że bez kontroli policji święto byłoby powszechną masakrą. Keczuańscy migranci stworzyli według Los Tiempos (2025) w południowej Cochabambie arenę runatinku. W Santiago de Chile fraternidad Ayllu przedstawiała według Fernández Droguett i Fernández Droguett taniec tinku od 1997 roku na marszu 12 października.

Ciekawostki

Kobiety również walczą podczas święta, według TIME (2010). Według Correo del Sur (2021) podczas tinku pokazują się w najlepszych strojach, które same uszyły, a święto jest miejscem zalotów między Huaynuchos a Imilla Wawas. Los Tiempos (2025) podaje, że częścią święta są także spotkania miłosne, w których uczestniczą niezamężne dziewczęta, Imilla Wawas. Krzyż Tata Wila Cruz według Correo del Sur zdobi także montera del Tinku. Przed walką mężczyźni, jak podają Medina Portilla i Cohen (2008), składają w ofierze lamy, aby ich krew ofiarować Matce Ziemi Pachamama. TIME pisze, że Keczuańcy przed walką wcześnie rano piją alkohol zbożowy.

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.