Kyujutsu (Łucznictwo bojowe)
弓術Starsza nazwa japońskiego łucznictwa, które dziś nazywa się kyudo. Szkoły takie jak Heki-ryu i Ogasawara-ryu, strzelanie pieszo i konno, zawody toshiya w Sanjusangendo.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Trening
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Kyujutsu (Łucznictwo bojowe)
Kyujutsu to starsza nazwa japońskiego łucznictwa, które dziś określa się słowem kyudo. Słowniki Daijisen i Nikkoku definiują je jako sztukę walki polegającą na strzelaniu z łuku i podają kyudo jako synonim, a encyklopedie Heibonsha, Maypedia i Nipponica odsyłają z hasła kyujutsu wprost do kyudo. Według Heibonsha japońską kulturę strzelania z łuku nazywano dawniej kyujutsu, a słowo kyudo utrwaliło się jako nazwa zbiorcza dopiero na początku okresu Showa. Green podaje, że po roku 1919 publikacje Dainippon Butokukai zastąpiły termin kyujutsu terminem kyudo. Japońska Wikipedia dodaje, że słowo kyujutsu używa się dziś głównie dla dawnej sztuki walki sprzed zmiany nazwy i że niektóre szkoły do dziś tak się nazywają.
Czytaj dalej
Według Nipponica od późnego okresu Heian do okresu Kamakura łucznictwo uważano za najważniejszą broń bojową, a wojownicy Kamakury ćwiczyli trzy sztuki strzelania z konia: yabusame, kasagake i inuoumono. Strzelanie dzieli się według Nipponica na piesze hosha i konne kisha. W piętnastym wieku Heki Danjo Masatsugu wprowadził nową technikę strzelania pieszo, jest uznawany za odnowiciela japońskiego łucznictwa, a jego Heki-ryu rozgałęziła się według Nipponica na gałęzie Sekka, Dosetsu, Insai, Okura i Chikurin. Ród Ogasawara został według Heibonsha przyjęty w okresie Muromachi na nauczyciela ceremonialnej strony łucznictwa i jazdy konnej u rodu szogunów. W okresie Edo strzelanie z łuku utraciło według Nipponica praktyczną użyteczność, połączyło się z zen i uprawiano je jako zamiłowanie wyższych i średnich wojowników, zwłaszcza strzelanie do małej tarczy. Popularną dyscypliną stała się dosha, czyli toshiya, strzelanie wzdłuż krawędzi świątyni Sanjusangendo w Kioto, gdzie w 1686 roku Wasa Daihachiro z Kii osiągnął 8133 trafień z 13053 strzałów, i tego rekordu nie pobito. Kyujutsu należało do oficjalnych sztuk szkół hanowych: studium Sato Tamaki z 2010 roku podaje, że szkoła Kodokan w Mito, otwarta w 1841 roku, przyjęła cztery szkoły łucznictwa, Yamato-ryu, Heki-ryu i jej gałęzie Sekka i Insai. Pod koniec Bakumatsu szkoła wojskowa Kobusho wprowadziła na pewien czas łucznictwo, ale wkrótce z niego zrezygnowała. Od 1895 roku, po założeniu Dainippon Butokukai, według Nipponica ponownie je wspierano razem z judo i kendo, a w pierwszym okresie Showa osiągnęło szczyt. Spośród dawnych szkół łucznictwa Nihon Kobudo Kyokai i Nihon Kobudo Shinkokai prowadzą tylko jedną, Ogasawara-ryu kyubajutsu reiho.
Historia
Według Nipponica od późnego okresu Heian do Kamakury łucznictwo uważano za najważniejszą broń bojową, wojowników nazywano tymi, którzy biorą łuk i strzały, a ich sposób życia drogą łuku i strzał. Wojownicy Kamakury ćwiczyli trzy sztuki strzelania z konia: yabusame, kasagake i inuoumono. Nihon Kobudo Kyokai podaje, że Ogasawara Nagakiyo został w 1187 roku nauczycielem Minamoto no Yoritomo i wraz z ojcem ułożył nowe obrzędy wojowników, w tym yabusame. Heibonsha w haśle Futaki Ken'ichiego uznaje jednak tradycje o tym, że Nagakiyo uczył Yoritomo, za późne twierdzenie rodu Ogasawara z okresu Edo, a Nipponica podaje, że pierwszym udokumentowanym nauczycielem łucznictwa szoguna z tego rodu był dopiero Mochinaga w 1430 roku.
Czytaj dalej
Green pisze, że użycie łuku osiągnęło szczyt w szesnastym wieku, krótko przed wprowadzeniem broni palnej, a upadek łuku zaczął się w 1575 roku, kiedy Oda Nobunaga użył broni palnej w wielkiej bitwie. Według Nipponica w piętnastym wieku Heki Danjo Masatsugu wprowadził nową technikę strzelania pieszo i jest uznawany za odnowiciela japońskiego łucznictwa, o jego pochodzeniu istnieje jednak wiele teorii, a wiarygodnych źródeł jest mało. Jego szkołę przejął według Heibonsha Yoshida Shigekata i rozgałęziła się ona na gałęzie Izumo, Sekka, Dosetsu, Insai i Okura, a gałąź Chikurin kwitła w hanach Owari i Kii. Datowanie powstania Heki-ryu różni się w encyklopediach od środkowego okresu Muromachi po lata Meio 1492 do 1501. W okresie Edo strzelanie z łuku utraciło według Nipponica praktyczną użyteczność, połączyło się z zen i troską o umysł, a uprawiano je głównie jako strzelanie pieszo do małej tarczy, zamiłowanie wyższych i średnich wojowników. Studium Kikumoto Tomoyukiego z 1994 roku podaje, że w latach Kansei użyteczność kyujutsu wyraźnie spadła, a Matsudaira Sadanobu uważał je za nieskuteczne wobec obcych krajów, mimo to jednak założył nową szkołę. Pod koniec Bakumatsu szkoła wojskowa Kobusho wprowadziła według Nipponica na pewien czas łucznictwo, ale wkrótce z niego zrezygnowała. W okresie Meiji łucznictwo na pewien czas podupadło, a od 1895 roku, po założeniu Dainippon Butokukai, wspierano je razem z judo i kendo, i w pierwszym okresie Showa osiągnęło szczyt. Według Greena po roku 1919 publikacje Butokukai zastąpiły termin kyujutsu terminem kyudo. W 1936 roku łucznictwo zostało według Nipponica przyjęte jako zwykły przedmiot szkolny, a po drugiej wojnie światowej Butokukai rozwiązano, a sztuki walki w szkołach zakazano.
Czym się różni
Kyujutsu i kyudo są według słowników Daijisen i Nikkoku synonimami, a encyklopedie Heibonsha, Maypedia i Nipponica odsyłają z hasła kyujutsu do kyudo. Różnica ma charakter czasowy: według Heibonsha słowo kyudo w okresie Edo używano tylko częściowo, a jako nazwa zbiorcza ustaliło się dopiero na początku okresu Showa, Green zaś umieszcza zmianę terminu w publikacjach Butokukai po roku 1919. Japońska Wikipedia podaje, że niektóre szkoły do dziś nazywają się kyujutsu, a inne zachowują dawny styl pod nazwą kyudo, oraz że granica między obydwoma słowami nie jest jasna. Ogólnokrajową organizację dzisiejszego kyudo założono według Nipponica w 1949 roku, a od 1957 roku działa ona jako fundacja Zen Nihon Kyudo Renmei, która według Greena prowadzi kyudo raczej jako dyscyplinę umysłową, fizyczną i duchową niż jako sport wyczynowy. Strzelanie z konia yabusame przekazuje dziś podczas ceremonii w sanktuariach szkoła Ogasawara-ryu, a według japońskiej Wikipedii na strzelaniu z konia skupia się także Takeda-ryu.
Technika
Nipponica dzieli strzelanie na piesze hosha i konne kisha. Strzelanie pieszo dzieli się według celu na matomae, toyamae, sashiyamae i tekimae, a w czasach nowożytnych doszła do niego dosha, zwana też toshiya lub domae. Heki-ryu powstała według Nipponica w czasach wojen Sengoku jako nowatorska metoda strzelania pieszo oparta na praktycznej użyteczności, w przeciwieństwie do wcześniejszego sformalizowanego podejścia opartego na obyczajach ceremonialnych. Green streszcza podejście Heki Danjo słowami hi, kan, chu, czyli lecieć, przebić i trafić w środek. Japońska Wikipedia dzieli szkoły na szkoły obyczajów ceremonialnych i strzelania z konia, takie jak Ogasawara-ryu i Takeda-ryu, oraz na szkoły skupione na sposobie strzelania, takie jak Heki-ryu i Yamato-ryu, i przypomina powiedzenie o ceremonii Ogasawara i strzelaniu Heki. Green opisuje japoński łuk yumi jako mający około siedmiu stóp długości, z laminowanego bambusa, z uchwytem w jednej trzeciej od dołu, co umożliwia strzelanie z konia, i podaje, że nowoczesna rękawica ze wzmocnionym kciukiem rozwinęła się dopiero po wojnach Onin. Nihon Kobudo Kyokai podaje, że Ogasawara-ryu wymaga opanowania trzech rzeczy: ceremonialnej etykiety reiho, łucznictwa kyujutsu i strzelania z konia kyubajutsu.
Trening
Kyujutsu należało do oficjalnych sztuk szkół hanowych. Studium Sato Tamaki z 2010 roku podaje, że szkoła Kodokan w Mito, otwarta w 1841 roku, przyjęła cztery szkoły łucznictwa, Yamato-ryu, Heki-ryu i jej gałęzie Sekka i Insai, że każdą kierował jeden nauczyciel z kilkoma pomocnikami, że zimą i wiosną ćwiczono łucznictwo, a latem i jesienią strzelanie z broni palnej, oraz że jesienią 1842 roku w wielkim egzaminie przed władcą wzięło udział siedemdziesięciu z 222 uczniów dziewięciu dojo łucznictwa. Referat konferencyjny Kurosu Kena z 1998 roku podaje, że w Morioce łucznictwo przekazywano w szkole hanu od lat Horeki do końca Bakumatsu, głównie gałąź Insai, oraz że dokument z lat 1835 do 1836 wymienia dla Morioki pięćdziesiąt pięć uznanych szkół sztuk walki. Green opisuje dzisiejszy trening: początkujący uczy się ośmiu etapów strzelania bez tarczy tępymi strzałami, a za ważniejsze od celności uważa się właściwą postawę i zanshin. Nihon Kobudo Kyokai podaje, że Ogasawara-ryu ćwiczy strzelanie z konia w sanktuariach Tsurugaoka Hachimangu w Kamakurze, Omiya Hachimangu w Suginami, Shimogamo w Kioto i Kasuga Taisha w Narze, a strzelanie pieszo w lokalnych stowarzyszeniach uczniów.
Stopnie i postępy
Referat konferencyjny Kurosu Kena i Sato Akiry z 1982 roku dotyczy nowo odnalezionych licencji i zwojów mokuroku gałęzi Sekka w Sendai, a studium Sato Tamaki podaje, że Tokugawa Nariaki sam miał licencję inka szkoły Yamato-ryu. We współczesnym kyudo federacja Zen Nihon Kyudo Renmei przyznaje tytuły hanshi, kyoshi i renshi oraz ocenia stopnie dan i kyu.
Dziś
Spośród dawnych szkół łucznictwa Nihon Kobudo Kyokai i Nihon Kobudo Shinkokai prowadzą tylko jedną, Ogasawara-ryu kyubajutsu reiho, na której czele stoi trzydziesty pierwszy przedstawiciel, Ogasawara Kiyotada. Ceremonia yabusame w Tadasu no mori przy sanktuarium Shimogamo w Kioto, gdzie szkoła pełni posługę, jest według Nihon Kobudo Kyokai wpisana jako niematerialny zabytek kultury prefektury Kioto, a szkoła w 2008 roku założyła organizację non-profit, by wspierać swoją tradycję. Japońska Wikipedia podaje, że istnieją szkoły, które do dziś nazywają się kyujutsu i ściśle zachowują dawny styl. Współczesne kyudo kieruje Zen Nihon Kyudo Renmei i według Greena naucza się go w szkołach średnich i na uniwersytetach, a ćwiczy w prywatnych kyudojo.
Ciekawostki
Według Nipponica rekord toshiya z 1686 roku, 8133 trafień z 13053 strzałów w ciągu jednego dnia i nocy, ustanowiony w Sanjusangendo przez Wasa Daihachiro z Kii, nie został nigdy pobity. Studium Sato Tamaki podaje, że Tokugawa Nariaki wymyślił jeździecką sztukę strzelecką, w której strzelano z broni palnej z konia, oraz że według Ishikawy Kena taki sposób walki był jego wynalazkiem. Witryna Nihon Kobudo Kyokai o Ogasawara-ryu wymienia w części o przekazywanych zwojach tytuły szkoły Jigen-ryu, które najwyraźniej nie należą do łucznictwa.
Style i odmiany
Główny nurt japońskiego łucznictwa według słownika Daijisen: szkoła z okresu Muromachi przypisywana Heki Danjo Masatsugu, według Nipponiki szkoła strzelania pieszo z wieloma gałęziami.
Japońska szkoła łucznictwa, strzelania z konia i etykiety rodu Ogasawara. Tradycję łączy z 1187 i Minamoto no Yoritomo, historycy datują udokumentowanego nauczyciela sioguna dopiero na 1430.
Często zadawane pytania
Jaka jest różnica między kyujutsu a kyudo?
To ta sama sztuka pod starszą i nowszą nazwą. Według Heibonsha kyudo ustaliło się jako nazwa zbiorcza dopiero na początku okresu Showa, a według Greena po roku 1919 publikacje Butokukai zastąpiły termin kyujutsu terminem kyudo.
Kim jest Heki Danjo Masatsugu?
Założyciel Heki-ryu, według Nipponica odnowiciel japońskiego łucznictwa, który w piętnastym wieku wprowadził nową technikę strzelania pieszo. O jego pochodzeniu istnieje wiele teorii, a wiarygodnych źródeł jest według Nipponica mało.
Czym jest toshiya?
Zawody w strzelaniu wzdłuż krawędzi świątyni Sanjusangendo w Kioto, w okresie Edo bardzo popularne. Najwyższy wynik, 8133 trafień z 13053 strzałów, osiągnął według Nipponica w 1686 roku Wasa Daihachiro z Kii i nie został on pobity.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.