Kun khmer (pradal serey)
ប្រដាល់សេរីKambodżański boks ringowy z ciosami, kopnięciami, łokciami i kolanami, zwany pradal serey, o którego pochodzenie spierają się Kambodża i Tajlandia.
Podstawowe informacje
KambodżaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Kun khmer (pradal serey)
O sztuce walki Kun khmer (pradal serey)
Kun Khmer, zwany też pradal serey, to kambodżański boks ringowy z ciosami pięściami, kopnięciami, łokciami i kolanami. Według magazynu Vice jest to narodowy sport Kambodży, a nazwa pradal serey oznacza wolną walkę. Państwowy spis niematerialnego dziedzictwa z 2017 roku wymienia go jako popularny sport narodowy Prodal Kbach Khmer, tradycyjny boks khmerski. Nie znaleźliśmy w źródłach ani założyciela, ani roku powstania.
Czytaj dalej
Green pisze w encyklopedii Martial Arts of the World, że tysiące przedstawień walczących ludzi w Angkor Wat i w Angkor Thom wskazują na długą historię sztuk walki, ale nie wymienia konkretnego stylu. Dziennik The Cambodia Daily opisał walki w Battambang na początku dwudziestego wieku, które trwały, dopóki jeden z zawodników nie zginął. Według Vice sport zakazano za rządów Czerwonych Khmerów, wielu bokserów stracono, a po upadku reżimu pod koniec lat siedemdziesiątych tradycja odżyła. O pochodzenie spierają się Kambodża i Tajlandia. Według dziennika Phnom Penh Post kambodżańscy zwolennicy twierdzą, że muay thai wywodzi się z tradycyjnych sztuk khmerskich, a Tajlandia twierdzi, że Kun Khmer jest przejęty z muay thai. Na Igrzyskach Azji Południowo-Wschodniej 2023 w Phnom Penh dyscyplina nazywała się Kun Khmer, a według dziennika The Nation tajski komitet olimpijski ogłosił, że tajscy sportowcy w niej nie wystąpią. Międzynarodowa Federacja Kun Khmer zorganizowała w listopadzie 2023 roku w Siem Reap czwarte mistrzostwa świata i dąży do włączenia do igrzysk olimpijskich. W czerwcu 2026 roku kambodżańskie ministerstwo edukacji, młodzieży i sportu, według Cambodianess, nakazało wstrzymać zawody osób niepełnoletnich, które naruszają zasady bezpiecznego sportu i ochrony dzieci.
Historia
Magazyn Vice podaje w 2016 roku, że narodowy sport Kambodży nazywa się lokalnie Kun Khmer lub pradal serey, co po khmersku znaczy wolna walka. Państwowy spis niematerialnego dziedzictwa z 2017 roku pisze, że khmerskie sztuki walki dały początek popularnemu sportowi narodowemu Prodal Kbach Khmer, tradycyjnemu bokowi khmerskiemu. Green podaje w Martial Arts of the World, że tysiące przedstawień walczących ludzi z czasów Imperium Khmerskiego w Angkor Wat, w Angkor Thom i w świątyni Bayon wskazują na długą historię sztuk walki. Rzeźby i płaskorzeźby przypominają według niego raczej postawy boksu chińskiego niż sztuki indyjskie.
Czytaj dalej
Dziennik The Cambodia Daily opisał walki w Battambang na początku dwudziestego wieku, które trwały, dopóki jeden z zawodników nie zginął, i podaje, że płaskorzeźby z dwunastego wieku w Bayon przedstawiają khmerski kickboxing. Według Vice sport zakazano za rządów Czerwonych Khmerów, wielu bokserów stracono, a po upadku reżimu pod koniec lat siedemdziesiątych tradycja odżyła. Spór o nazwę jest starszy niż Igrzyska Azji Południowo-Wschodniej 2023. Radio Free Asia, powołując się na serwis Asian MMA, podaje, że Kambodża w 1995 roku bezskutecznie zaproponowała na spotkaniu krajów ASEAN zmianę nazwy sportu na Sovannaphum Boxing, a w 2005 roku odmówiła wysłania drużyny, ponieważ dyscyplina nazywała się muay thai. Według Phnom Penh Post kickboxing pojawił się na igrzyskach w 2007 roku, a Kambodża po raz pierwszy w nim wystartowała w 2017 roku, kiedy Khim Dima zdobył złoto.
Czym się różni
Stosunek do tajskiego muay thai jest sporny, a źródła podają obie strony. Według Phnom Penh Post kambodżańscy zwolennicy twierdzą, że muay thai wywodzi się z tradycyjnych khmerskich sztuk walki, a Tajlandia twierdzi, że Kun Khmer jest przejęty z muay thai. Magazyn Vice pisze, że wielu Kambodżan umieszcza pochodzenie tajskiego boksu w Kambodży, w państwie Funan sprzed epoki Angkoru. Radio Free Asia przytoczyło w styczniu 2023 roku słowa Vath Chamroeun z kambodżańskiego komitetu organizacyjnego igrzysk, według którego khmerska nazwa khmerskiej sztuki walki nie wpływa na żaden tajski sport, oraz sekretarza generalnego tajskiego stowarzyszenia amatorskiego muay thai Charoen Limwattana, według którego tajscy sportowcy nie pojadą, ponieważ Kun Khmer nie jest dyscypliną IFMA. Pod względem technicznym oba sporty są według Vice bliskie, różnią się głównie częstszymi łokciami.
Technika
Szczegółowego opisu technicznego Kun Khmer nie znaleźliśmy w źródłach o wyższej wiarygodności. Magazyn Vice podaje w 2016 roku, że pradal serey rządzi się tymi samymi zasadami co muay thai, a najwyraźniejszą różnicą jest częstsze używanie łokci. Radio Free Asia cytuje doniesienie Phnom Penh Post z 2019 roku, według którego między obu sportami nie ma dużych różnic, zasady są te same z niewielką różnicą w punktacji, a kambodżańscy zawodnicy są znani z twardych łokci i kolan, podczas gdy tajscy są bardziej techniczni.
Dla kogo
Kambodżańskie ministerstwo edukacji, młodzieży i sportu według Cambodianess 25 czerwca 2026 nakazało natychmiast wstrzymać zawody Kun Khmer dla niepełnoletnich, które naruszają zasady bezpiecznego sportu i ochrony dzieci. Wcześniej odbyły się zawody przy pagodzie Mesar Brachan w prowincji Prey Veng. Zespół federacji Kun Khmer stwierdził, że pary nie zostały dobrane według umiejętności, doświadczenia i wagi oraz że organizatorzy, technicy i sędziowie nie mieli ani szkolenia, ani certyfikatu uznanego przez federację, która wydarzenia nie zatwierdziła. The Cambodia Daily przytoczył słowa lekarza ringowego Chhoeung Yavyen z kambodżańskiego stowarzyszenia boksu amatorskiego, według którego w pięć lat trzydziestu zawodników zostało na ringu poważnie rannych.
Zawody
Dziennik The Cambodia Daily podaje, że Kambodża miała osiem kategorii wagowych i co roku w październiku ogólnokrajowe walki eliminacyjne oraz że Kambodża, Laos i Birma nie przystąpiły do Międzynarodowej Federacji Muay Thai. Na Igrzyska Azji Południowo-Wschodniej 2023 w Phnom Penh Kambodża według Phnom Penh Post postanowiła w styczniu 2023 roku usunąć z programu słowo muay i nazwać dyscyplinę Kun Khmer, a zasady ustaliła następnie kambodżańska federacja bokserska. Tajski komitet olimpijski według The Nation ogłosił, że tajscy sportowcy nie wystąpią w kickboxingu, a jego przedstawiciele oświadczyli, że Kambodża zamieniła nadzorującą federację IFMA na Międzynarodową Federację Kun Khmer, której nie uznaje ani MKOl, ani Olimpijska Rada Azji. IFMA w komunikacie prasowym podała, że nie ma z Kun Khmer żadnego sporu, ale nie jest on uznany w ruchu olimpijskim. Według Phnom Penh Post Międzynarodowa Federacja Kun Khmer zorganizowała od 26 do 28 listopada 2023 roku w prowincji Siem Reap czwarte mistrzostwa świata i chce ubiegać się o uznanie na Igrzyskach Azjatyckich, a potem na igrzyskach olimpijskich. Vath Chamroeun z kambodżańskiego komitetu olimpijskiego wskazał jako cel igrzyska olimpijskie 2032 w Australii.
Sprzęt
Zasad dotyczących wyposażenia nie znaleźliśmy w źródłach o wyższej wiarygodności. The Cambodia Daily pisze, że pierwsi zawodnicy chronili dłonie rękawicami z muszli ślimaków.
Filozofia
Magazyn Vice opisał w 2016 roku, że przed walką zawodnicy pozdrawiają każdy róg ringu, trzykrotnie skłaniając głowę przed Buddą, przed Ramą i przed wspólnotą mnichów. Walce towarzyszy muzyka, którą bez przerwy grają trzej mężczyźni na instrumencie sralai podobnym do oboju, bębnie skor yaul i instrumencie chhing.
Dziś
Dziennik The Cambodia Daily pisał, że premier Hun Sen 23 czerwca podpisał powołanie dziewiętnastoosobowego komitetu pod kierownictwem ministra kultury Him Chhem, który miał badać i dokumentować khmerski kickboxing, aby uzyskać wpis na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Roku na dostępnej stronie artykułu nie podano. Według Phnom Penh Post we wrześniu 2025 roku odbyło się w parku archeologicznym Angkor w Siem Reap międzynarodowe wydarzenie towarzyskie, w którym walczyli sportowcy z Kambodży, Stanów Zjednoczonych, Chin i Malezji. W czerwcu 2026 roku ministerstwo edukacji wstrzymało zawody osób niepełnoletnich, które naruszały zasady ochrony dzieci.
Ciekawostki
Dziennik The Cambodia Daily podaje, że pierwsi zawodnicy chronili dłonie rękawicami z muszli ślimaków. Magazyn Vice opisał, że walki transmitują studia telewizyjne, na przykład Bayon TV w Phnom Penh, a widzowie oglądają w studiu za darmo. Na Igrzyskach Azji Południowo-Wschodniej 2021 w Wietnamie Kambodża zdobyła w kickboxingu według Phnom Penh Post jedno złoto i sześć brązów.
Często zadawane pytania
Jaka jest różnica między Kun Khmer a muay thai?
Według magazynu Vice pradal serey rządzi się tymi samymi zasadami co muay thai i różni się głównie częstszymi łokciami. O pochodzenie obu sportów spierają się Kambodża i Tajlandia.
Co znaczy pradal serey?
Magazyn Vice podaje, że pradal serey znaczy po khmersku wolna walka. Jest to druga lokalna nazwa kambodżańskiego boksu ringowego obok nazwy Kun Khmer.
Dlaczego Tajlandia zbojkotowała Kun Khmer na Igrzyskach Azji Południowo-Wschodniej 2023?
Kambodża jako gospodarz nazwała dyscyplinę Kun Khmer zamiast muay. Strona tajska według Radio Free Asia i The Nation oświadczyła, że Kun Khmer nie jest dyscypliną IFMA, a jego federacji nie uznaje MKOl.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.