Nihon Kendo Kata

Podstawowe informacje

O kata

Nihon Kendo Kata to zestaw dziesięciu form ćwiczonych w parach, który w 1912 roku wydał Dai Nippon Butokukai pod nazwą Dai Nippon Teikoku Kendo Kata. W siedmiu formach tachi no kata oboje trzymają długi miecz, a w trzech formach kodachi no kata shidachi ma krótki miecz. Według japońskiej Wikipedii rolę uchidachi, nauczyciela, który zawsze atakuje pierwszy, przejmuje starszy lub bardziej doświadczony z pary; shidachi, uczeń, odpiera atak i zwycięża. Japońska Federacja Kendo (AJKF) podaje, że było to pierwsze oficjalne użycie słowa kendo. Formy miały ujednolicić techniki różnych szkół szermierczych i poprawić cięcia shinai bez właściwego kąta ostrza, hasuji. Każda forma zaczyna się od innej pary postaw: w pierwszej oboje stoją w jodanie, w drugiej w chudanie, w trzeciej w gedanie, w czwartej uchidachi w hasso przeciwko wakigamae. Kendocy nazywają je często według rozwiązania: men-nuki-men, kote-nuki-kote lub nuki-do. Międzynarodowa Federacja Kendo (FIK) egzaminuje z nich przy każdym egzaminie od 1. do 7. danu: na 1. dan co najmniej trzy formy tachi, na 3. dan wszystkie siedem, a od 4. danu także trzy formy kodachi. Japońska Wikipedia zaznacza jednak, że często ćwiczy się je pospiesznie tuż przed egzaminem.

Kata w poszczególnych stylach

Znaczenie nazwy

Nazwa 日本剣道形 czyta się nihon kendo kata; japońska Wikipedia podaje też krótszą formę kendo kata lub po prostu kata. Według niej formy ćwiczy się ze względu na etykietę, spojrzenie metsuke, postawy, oddech, prowadzenie miecza, dystans maai, pewność siebie kigurai, pracę nóg i zanshin. Rozróżnia też dwie zasady zwycięstwa: w formach 1, 2, 3 i 5 tachi shidachi wygrywa dzięki inicjatywie sen sen no sen, w 4, 6 i 7 dzięki zasadzie go no sen. Oficjalny podręcznik AJKF z 1981 roku, według tej samej strony, pozostawia jednak pierwotne brzmienie bez wykładni, bo komisja studyjna nigdy nie osiągnęła w tej sprawie zgody.

Twórca i historia

Poprzednikiem był Dai Nippon Butokukai Kenjutsu Kata z 1906 roku: trzy formy, ten, chi i jin, opracowane przez siedmioosobową komisję pod kierunkiem Watanabe Noboru, które według japońskiej Wikipedii nie przyjęły się zbytnio. Gdy ministerstwo oświaty w 1911 roku wprowadziło judo i kendo do nauczania w szkołach średnich, Kano Jigoro forsował bardziej ujednolicone formy, a Butokukai zwołał 25-osobową komisję z jedenastu regionów. Projekt przygotowało pięciu głównych członków: Negishi Shingoro, Tsuji Shinpei, Monna Tadashi, Naito Takaharu i Takano Sasaburo. Takano podobno przychodził na posiedzenia z krótkim nożem ukrytym w odzieniu, gotów zginąć, gdyby jego zdanie nie przeszło. Po mniej więcej roku sporów w październiku 1912 roku ukazało się dziesięć form; w 1917 roku dodano do nich objaśnienia, w 1933 roku je uzupełniono, a po powstaniu AJKF w 1952 roku otrzymały dzisiejszą nazwę. Angielskie tłumaczenie komentarzy Sasakiego Hirotsugu podaje z kolei, że formy 1–3 wprowadziło ministerstwo już w 1911 roku. Nakayama Hakudo, jeden z członków komisji, żałował później, że formy ćwiczy się jedynie mniej więcej trzy dni przed egzaminem, a potem się je odkłada. Z powodu krytyki, że krótki miecz nie jest już dziś używany, według angielskiej Wikipedii powstał zestaw Bokuto ni yoru kendo kihon waza keiko-ho, w którym wystarcza jedna postawa chudan.

Różnice między stylami

W koreańskim kumdo formy nazywa się bon (검도의본). Według angielskiej Wikipedii kumdo zalicza do zestawu bon albo dziesięć form standardowych z kendo, albo piętnaście starć z koreańskiej szermierki geombeop. Ćwiczy się je zwykle bez przykucnięcia sonkyo, z nazwami koreańskimi. Do egzaminów koreańskiego stowarzyszenia kumdo należą też formy Bonguk Geombeop i Joseon Saebeop, nieznane japońskiemu kendo.

Praca z oddechem

Według zasad Noboru Shigeoki, hanshi 9. danu, opublikowanych przez Brytyjskie Stowarzyszenie Kendo, przed krokiem naprzód bierze się głęboki wdech, wstrzymuje oddech podczas ruchu i wydycha dopiero z okrzykiem. Uchidachi przy ataku woła „ya", shidachi „to" (japońska Wikipedia zapisuje je jako ヤー i トー). Wewnątrz dystansu ataku należy oddychać cicho do przepony, by przeciwnik nie rozpoznał rytmu oddechu.

Bunkai – zastosowania

Stephen Quinlan z klubu Kingston Kendo pokazuje, co z form przenieść do walki na shinai. Pierwsza forma tachi zawiera według niego podstawy: inicjatywę sen, nacisk seme, właściwy dystans, pełne zaangażowanie sutemi i zanshin. W trzeciej shidachi napiera z taką siłą, że postawa uchidachiego się załamuje, w szóstej naciska w trzech punktach, płynnie i bez pośpiechu. Sasaki Hirotsugu (w angielskim tłumaczeniu Teda Imoto) tłumaczy drugą formę tak, że shidachi odpowiada uderzeniem w nadgarstek, a nie częstszym uderzeniem w głowę, by okazać współczucie jin: nie zabija przeciwnika, tylko wyłącza go z walki.

Techniki w kata