Boks olimpijski

Podstawowe informacje

Kraj pochodzeniaWielka Brytania

RegionEuropa

Główny naciskUderzenia

Poziom kontaktuPełny kontakt

System stopniBez stopni

Charakter i pochodzenie

Trening

Dla kogo

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

Porównania

Katalogi i bazy dla Boks olimpijski

O sztuce walki Boks olimpijski

Boks olimpijski to sportowa forma boksu, którą dziś zarządzają przepisy World Boxing. Nawiązuje do linii amatorskiej, którą w Anglii od 1880 roku organizowała Amateur Boxing Association. Na igrzyskach nowożytnych boks jest od 1904 roku, nie było go tylko w 1912 roku. Założyciela nie ma, rok 1904 to olimpijski debiut, a nie powstanie stylu. Boksuje się tylko pięściami w rękawicach. Walka ma trzy rundy, w kategoriach Elite i U19 po trzy minuty, w U17 po dwie. Pięciu sędziów ocenia każdą rundę systemem Ten Point Must, a bokser trafiony mocnym ciosem może dostać liczenie do ośmiu na stojąco. Ochraniacz głowy noszą kategorie U17 i U19 oraz elitarne kobiety, elitarni mężczyźni boksują bez niego od 2016 roku. Kategorie wiekowe zaczynają się od U15 (13–14 lat) i kończą na Elite (19–40 lat) i Masters powyżej 40 lat. Stopni ani pasów boks olimpijski nie zna. Bokser może mieć najwyżej jedną walkę dziennie, a o zdolności po nokaucie decyduje lekarz. Na igrzyskach Tokio 2020 co najmniej jeden uraz miało 27 procent bokserów (Br J Sports Med 2023). Zarządzanie sportem zmieniało się po 2019 roku: turnieje igrzysk Tokio 2020 i Paryż 2024 prowadził zamiast federacji AIBA, później IBA, bezpośrednio MKOl. Zawodowcy mogą startować na igrzyskach olimpijskich od Rio de Janeiro 2016, a powrót boksu do programu Los Angeles 2028 MKOl zatwierdził 20 marca 2025 roku.

Historia

Boks olimpijski nawiązuje do amatorskiej linii boksu, którą w Anglii od 1880 roku organizowała Amateur Boxing Association, z pierwszymi mistrzostwami w 1881 roku. Na igrzyskach nowożytnych jest od 1904 roku, nie było go tylko w 1912 roku. Rok 1904 to olimpijski debiut, a nie powstanie stylu, i osoby, która miałaby boks olimpijski założyć, nie znaleźliśmy. Międzynarodowa federacja amatorska zmieniła w 2007 roku nazwę na International Boxing Association, skrót AIBA jednak zachowała, a IBA przyjęła oficjalnie dopiero w grudniu 2021 roku. MKOl odebrał jej w 2019 roku prawo organizowania turnieju olimpijskiego (źródła podają 22 maja 2019 roku albo czerwiec 2019 roku), a turniej igrzysk Tokio 2020, rozegrany w 2021 roku, prowadziła grupa robocza MKOl. W odniesieniu do Paryża 2024 MKOl 24 czerwca 2022 roku zabronił federacji IBA organizacji, jako powód podał długotrwałe nieprawidłowości w finansach, zarządzaniu, etyce i podejmowaniu decyzji, a turniej zapewniła jego własna jednostka. Powrót boksu do programu Los Angeles 2028 zatwierdzili członkowie MKOl 20 marca 2025 roku na 144. sesji, w kwietniu 2025 roku doszła jedna waga żeńska, a program ma 14 dyscyplin medalowych.

Czym się różni

W porównaniu z boksem zawodowym walki olimpijskie są krótsze. Elitarni bokserzy walczą trzy rundy po trzy minuty, zawodowcy do dwunastu rund. Rękawice amatorskie są cięższe: według England Boxing seniorzy od 64 kg walczą w rękawicach 12 uncji, zawodowcy według zasad ABC w 8 lub 10 uncjach zależnie od wagi. Na wieczorach klubowych England Boxing walkę ocenia trzech sędziów systemem 10/9. Kaski w boksie olimpijskim wracały i znikały. Mężczyźni walczyli bez nich na igrzyskach ostatnio w Los Angeles 1984 i znów od Rio 2016, gdy MKOl na wniosek AIBA je zniósł. Dziś według zasad World Boxing noszą je juniorzy i elitarne kobiety, elitarni mężczyźni nie.

Technika

Boks olimpijski jest oceniany rundami, a o wyniku decyduje głównie liczba i jakość czystych trafień, nie jeden mocny cios. Badanie Davisa i współpracowników (2013) pokazało to na liczbach: zwycięzcy amatorskich walk wyprowadzili w pierwszej rundzie średnio 51,2 ciosu wobec 40,4 u pokonanych i trafili około 38% wobec 29%. U początkujących bokserów liczba ciosów spadła z 46,7 w pierwszej rundzie do 42,3 w trzeciej. Technika zmieniała się też z powodu sprzętu. AIBA, ówczesna federacja światowa, zniosła w 2013 roku kaski dla elitarnych mężczyzn. Według jej komisji lekarskiej w latach 2013-2015 liczba wstrząśnień mózgu spadła o 43%, a analiza obejmowała ponad jedenaście tysięcy walk.

Trening

Przygotowanie amatora do walki trwa według DAZN zwykle od jednego do czterech tygodni, bo o walce wiadomo krótko wcześniej. Brytyjskie badanie amatorskich bokserów wykazało, że seniorzy trenują w zwykłym tygodniu około dziesięciu godzin, a w tygodniu walki zmniejszają objętość, elita do ośmiu godzin, a grupa rozwojowa do siedmiu. Trening siłowy i wybuchowy uwzględniało 78% bokserów elity i 50% grupy rozwojowej. Starsze badanie angielskich reprezentantów zmierzyło w otwartym sparingu średnie maksymalne tętno 194 uderzeń na minutę, maksymalny pobór tlenu 63,8 ml/kg/min i mleczan po walce 13,5 mmol/l. Przed zawodami zrzucili średnio 7% masy w 21 dni, dużą część dopiero w ostatnich 24 godzinach. Bez badania lekarskiego nie wolno boksować. England Boxing wymaga pełnego badania przy pierwszej rejestracji lub po ponad 24 miesiącach, w innych przypadkach wystarcza krótsza kontrola.

Stopnie i postępy

Boks olimpijski nie ma pasów ani stopni, awansuje się przez zawody. England Boxing rozróżnia początkujących bokserów (novice) i elitarnych seniorów, którzy nie powinni już startować w zawodach novice. Nie znaleźliśmy w źródłach czeskiej postaci klas sportowych. Szczytem jest kwota olimpijska. Na igrzyska w Los Angeles 2028 droga prowadzi przez mistrzostwa świata w kwietniu 2027 z 44 kwotami, kwalifikacje kontynentalne ze 112 kwotami i dwie kwalifikacje światowe. Kwota należy do boksera, nie do federacji, a startować mogą bokserzy urodzeni między 1 stycznia 1988 a 31 grudnia 2009.

Dla kogo

Przepisy World Boxing dzielą zawodników według wieku: Elite 19–40 lat, U19 17–18 lat, U17 15–16 lat, U15 13–14 lat i Masters powyżej 40 lat. Kategorie U15 i Masters regulują federacje kontynentalne i krajowe, międzynarodowy szereg zawodów zaczyna się więc w wieku 13 lat. Stopni ani pasów przepisy nie znają, tylko kategorie wiekowe i wagowe. Bokser może stoczyć najwyżej jedną walkę w ciągu dnia kalendarzowego, a między walkami musi upłynąć co najmniej 12 godzin. Boksera nieprzytomnego dłużej niż minutę trzeba odwieźć do szpitala, po nokaucie lub zatrzymaniu walki bada go lekarz, a o zdolności do dalszego boksowania decyduje lekarz przy ringu. Na igrzyskach olimpijskich Tokio 2020 co najmniej jeden uraz miało 27 procent bokserów, co razem z BMX było najwyższym odsetkiem wśród sportów (Soligard i in., Br J Sports Med 2023, 11 315 sportowców). Małe badanie 14 bokserów olimpijskich (Retos 2024) wykazało z ochraniaczem głowy mniej uderzeń trafiających w głowę (38,5 wobec 51,1), a autorzy wnioskują z tego o ostrej ochronie przed wskaźnikami wstrząsu, próba jest jednak mała. W razie ograniczeń zdrowotnych przed rozpoczęciem warto skonsultować się z lekarzem.

Zawody

Męskie walki seniorów przeszły z czterech dwuminutowych rund na trzy rundy po trzy minuty 1 stycznia 2009 roku, kobiece 19 grudnia 2016 roku. Przepisy World Boxing z listopada 2024 roku utrzymują trzy rundy z minutową przerwą, rundy trwają 3 minuty w kategoriach Elite i U19 oraz 2 minuty w U17. Każdą rundę ocenia pięciu sędziów systemem Ten Point Must: zwycięzca rundy dostaje 10 punktów, pokonany 9 i mniej, najmniej 7, a runda nie może zakończyć się remisem. Bokser trafiony mocnym ciosem, który nie upadnie, może dostać liczenie do ośmiu na stojąco, w kategoriach Elite, U19 i U17 najwyżej trzy razy w rundzie i cztery razy w walce. System dziesięciopunktowy i odejście mężczyzn od ochraniaczy głowy ogłosiła AIBA w 2013 roku. Wagi się zmieniają: Tokio 2020 miało 8 kategorii męskich i 5 żeńskich, Paryż 2024 miał 7 męskich i 6 żeńskich, waga średnia mężczyzn zniknęła. Bokserzy zawodowi spoza struktur AIBA mogli po raz pierwszy wystartować na igrzyskach olimpijskich w Rio de Janeiro 2016, gdzie zarezerwowano dla nich 37 miejsc.

Sprzęt

Przepisy World Boxing z listopada 2024 roku nakładają czerwony lub niebieski ochraniacz głowy na wszystkich bokserów w zawodach U17 i U19 oraz na elitarne kobiety, dla elitarnych mężczyzn go nie przewidują. Ochraniacze głowy stosowano u mężczyzn od 1982 roku, kobiety je zachowały, ponieważ AIBA nie miała dość danych o ich wpływie u kobiet. Rękawice zawodów ważą 284 g (10 oz) albo 340 g (12 oz) z tolerancją 5 procent. Rękawice dziesięciouncjowe noszą wszystkie kobiety, wszyscy mężczyźni U17 i od 1 stycznia 2025 roku mężczyźni Elite i U19 do 65 kg, cięższe wagi mężczyzn U19 boksują w dwunastouncjowych.

Dziś

Boks olimpijski prowadzi dziś World Boxing. MKOl uznał ją tymczasowo 26 lutego 2025, gdy zrzeszała 84 federacje narodowe, a 20 marca 2025 sesja MKOl potwierdziła boks w programie igrzysk w Los Angeles 2028. Będzie tam siedem kategorii wagowych mężczyzn i siedem kobiet, łącznie 248 miejsc kwotowych, po 124 dla każdej płci. Pierwsze mistrzostwa świata World Boxing odbyły się od 4 do 14 września 2025 w Liverpoolu. Najwięcej złotych medali zdobył Kazachstan (7) przed Uzbekistanem (6). Od lipca 2025 bokserzy starsi niż 18 lat muszą przejść obowiązkowy genetyczny test płci, który World Boxing ogłosiło 30 maja 2025. Czeski Związek Bokserski jest członkiem World Boxing od lutego 2024. W czerwcu 2025 Grand Prix Ústí nad Labem miało status World Boxing Challenge, a wystartowało w nim 184 bokserów z 23 federacji narodowych.

Ciekawostki

Boks po raz pierwszy pojawił się na igrzyskach olimpijskich w St. Louis 1904, a wszyscy bokserzy byli Amerykanami. Kobiety po raz pierwszy walczyły na igrzyskach w Londynie 2012. Trzy olimpijskie złota, najwięcej wśród mężczyzn, mają Węgier László Papp oraz Kubańczycy Teófilo Stevenson i Félix Savón. Chinka Li Qian jest jedyną bokserką z trzema medalami olimpijskimi, złotym, srebrnym i brązowym. Najbardziej utytułowanym krajem są według Olympedii Stany Zjednoczone ze 118 medalami, w tym 50 złotymi. Drugą jest Kuba z 80 medalami i 42 złotymi.

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.