Bojowy hopak
Бойовий гопакUkraiński system walki, który od 1985 roku we Lwowie rozwija Wołodymyr Pyłat. Według źródeł wywodzi się z tradycji kozackich i tańców ludowych i jest rekonstrukcją.
Podstawowe informacje
UkrainaCharakter i pochodzenie
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Bojowy hopak
O sztuce walki Bojowy hopak
Bojowy hopak to ukraiński system walki, który według Cynarskiego (2023) rozwija Wołodymyr Pyłat od 1985 roku na podstawie tradycji kozackich i własnego doświadczenia. Prytuła i Konoch (2022) podają, że w 1985 roku Pyłat otworzył we Lwowie pierwszą szkołę eksperymentalną, a Twerdochlib (2018) umieszcza otwarcie szkoły w 1987 roku. Według Twerdochliba system pod koniec XX wieku zrekonstruował Pyłat, mistrz wschodnich sztuk walki, oparłszy go na kozackich sztukach walki, chwytach samoobrony chłopów halickich oraz tańcach ludowych hopak, metelycja, arkan, kozaczok i powzuniec.
Czytaj dalej
Piwtorak (2016) pisze, że tradycja rzekomo wywodzi się ze sztuki walki kozaków zaporoskich, która zaginęła w epoce sowieckiej. Morozow (2018) podaje, że technikę zrekonstruowano na zasadzie analogii ze wschodnimi sztukami walki, a UNESCO ICM (2020) zalicza bojowy hopak do sztuk stworzonych, a nie rozwiniętych. Kozackie pochodzenie rodziny Pyłata podaje szkoła na swojej stronie i Wikipedia, a Cynarski (2023) na podstawie rozmowy z Pyłatem wymienia dziadka Andreja Gideja, osobistego ochroniarza cesarza Franciszka Józefa. Państwowy rejestr uznanych sportów prowadzi w dziale sportów narodowych pod numerem III.002 sport rukopasz hopak, samej nazwy bojowy hopak w rejestrze nie ma. Rukopasz hopak ma własną Federację Rukopasz Hopak Ukrainy. Twerdochlib (2018) opisuje siedem stopni mistrzostwa od żowtiaka do wołchwa.
Historia
Cynarski (2023) na podstawie rozmowy z Pyłatem podaje, że Wołodymyr Pyłat urodził się w 1955 roku i mieszka we Lwowie, gdzie jego przodkowie żyli od kilku pokoleń. Sztuki walki trenował według niego od 1968 roku, gdy w ZSRR były nielegalne, i ćwiczył gimnastykę, boks, walkę nożem oraz karate kyokushin i goju-ryu. W czasach sowieckich jeździł na Kubań, do Odessy, Sum i Mińska, by poznawać tradycje kozackie. Według tego samego źródła KGB od 1986 roku utrudniało nauczanie, między innymi przez podpalenie mieszkania z materiałami dydaktycznymi. Prodaniuk i Filina (2024) podają, że w 1990 roku Pyłat założył z przyjaciółmi we Lwowie folklorystyczno-artystyczne stowarzyszenie Halicka Sicz, a w 1991 roku wydał z Je. Prystupą książkę, która po raz pierwszy podsumowała technikę bojowego hopaka. W 1997 roku według nich powstała Centralna Szkoła Hopaka Bojowego, a w grudniu 2001 roku ministerstwo sprawiedliwości zarejestrowało Międzynarodową Federację Hopaka Bojowego, której prezydentem był według Cynarskiego Pyłat. Rząd Ukrainy wymienił bojowy hopak wśród przykładów do ustawy o sportach narodowych, którą parlament przyjął 25 maja 2017 roku.
Czym się różni
Według Encyklopedii współczesnej Ukrainy (2006) taniec hopak powstał w połowie XVII wieku na Siczy Zaporoskiej jako zbiorowy taniec męski Kozaków z konkursem solowych występów wirtuozowskich, a jego nazwa pochodzi od okrzyku hop. Według Prodaniuka i Filiny (2024) choreograf Wirski rozwijał od 1937 roku hopak sceniczny jako sztukę sceniczną, natomiast Pyłat od 1985 roku wyodrębniał z tańca elementy bojowe. Morozow (2018) proponuje rozumieć bojowy hopak nie tylko jako sztukę walki, ale także jako nowoczesny sport lub możliwy ludowy taniec sceniczny. Zasady pojedynku kozackiego zatwierdzone przez ministerstwo 3. 3. 2026 obejmują konkurencje odnotan, tan-dvobij, bornia, zabava i hertz jako bojowy hopak, pojedynek kozacki jest jednak odrębnie uznanym sportem (III.001) ze Światową Federacją Pojedynku Kozackiego. Ukraińska Wikipedia wymienia jako odnogi bojowego hopaka żeńską sztukę Asgarda i sport rukopasz hopak.
Technika
Według Twerdochliba (2018) arsenał techniczny bojowego hopaka tworzą postawy, kroki, skoki, obroty, uderzenia i bloki, podcięcia, akrobatyka, połączenia taneczne i grupowe ruchy rytmiczne. Postawy naśladują ptaki, zwierzęta i przedmioty, a Twerdochlib wymienia na przykład szczyt, stina, weża, switczka, tryzub, wersznyk, żurawel, wiedmid, pawuk i żaba. Hojdky opisuje jako kołysanie ciała bezwładnością, które ma uczyć wykorzystywania energii przeciwnika i według legend także unikania kul. Ukraińska Wikipedia dzieli technikę ataku na stusany, czyli uderzenia ręką, wśród których wymienia prosty tuzeń, boczny dżyhan i strymlak od dołu w brodę, oraz na kopniaki przejęte głównie z tańców. Wśród kopnięć podaje zewnętrzny i wewnętrzny tynok oraz kopnięcia tylne łoszak i wichor.
Trening
Cynarski (2023) podaje, że bojowy hopak trenuje się w tradycyjnym stroju, czyli w haftowanej koszuli, szerokich szarawarach z ozdobnym pasem i wysokich ludowych butach, a ćwiczący noszą także kozacki czub. Według niego często ćwiczy się przy muzyce i pieśniach patriotycznych, ponieważ historyczny hopak był tańcem. Twerdochlib (2018) pisze, że treningom towarzyszą tradycyjne ukraińskie melodie, a programy obejmują także techniki hipnozy, walki na ślepo i regulacji psychosomatycznej. Specjalny trening według Twerdochliba obejmuje skradanie się po plastuńsku, ćwiczenia z szablą, pasem, buławą, włócznią i kijem, bojowe etnotańce oraz kozackie siłowanie na ręce leżąc na brzuchu. Cynarski podaje trening z długim kijem, szablą, piką, kosą, sierpem, buławą, cepem i czekanem. Lwowska obwodowa administracja państwowa (2023) opisała seminarium, na którym trenerzy byli dzieleni według stopni od żowtiaka do dżury, a egzamin końcowy miał część teoretyczną ustną i praktyczną.
Stopnie i postępy
Twerdochlib (2018) podaje siedem stopni mistrzostwa w bojowym hopaku: żowtiak, sokil, jastrub, dżura, kozak, charakternyk i wołchw, i przypisuje je klasom sportowym od III klasy do zasłużonego mistrza sportu. Prodaniuk i Filina (2024) precyzują to przypisanie: żowtiak, sokil i jastrub odpowiadają III, II i I klasie, dżura kandydatowi na mistrza sportu, a kozak, charakternyk i wołchw mistrzowi sportu, mistrzowi sportu klasy międzynarodowej i zasłużonemu mistrzowi sportu. Twerdochlib pisze dalej, że w 1999 roku Lwowski Państwowy Instytut Kultury Fizycznej wprowadził specjalizację rukopasznyj hopak, a w 2000 roku Dnieprodzierżyńskie Kolegium Wychowania Fizycznego specjalizację bojowy hopak. Sekcje bojowego hopaku powstały według niego na wielu uczelniach, w tym w Narodowym Uniwersytecie Kijowsko-Mohylańskiej Akademii.
Zawody
Według Cynarskiego (2023) pierwsze zawody sportowe w bojowym hopaku odbyły się we Lwowie 18 i 19 maja 1996 roku, a według UNESCO ICM (2020) w 2001 roku bojowy hopak wziął udział w Światowym Festiwalu Sztuk Walki w Cheongju. Twerdochlib (2018) opisuje pięć konkurencji: hertz z pełnym kontaktem, bornia z kontaktem dozowanym, zabava z kontaktem ograniczonym, tan-dvobij jako naśladowanie walki z muzyką oraz odnotan jako solowy pokaz techniki w stylu tanecznym z muzyką. Uznany przez państwo sport rukopasz hopak ma zasady zatwierdzone przez ministerstwo 30. 12. 2025. Rozróżniają lekki i pełny kontakt, przy czym pełny jest tylko dla dorosłych od 18 do 40 lat, a walka trwa od dwóch rund po dwie minuty do trzech rund po trzy minuty. Knockdown daje 4 punkty, kopnięcie w skoku na głowę lub rzut amplitudowy na plecy 3 punkty, a uderzenie ręką w głowę lub tułów 1 punkt. Według rządu 8 grudnia 2018 roku w Kijowie rozpoczęły się pierwsze oficjalne mistrzostwa Ukrainy w rukopasz hopak, zorganizowane przez ministerstwo wraz z Federacją Rukopasz Hopak Ukrainy.
Dziś
Lwowska Obwodowa Administracja Państwowa poinformowała, że w sierpniu 2023 roku seminarium bojowego hopaka w Jasienicy Zamkowej ukończyło 80 trenerów, a seminarium otworzył założyciel, Wołodymyr Pyłat. Poza Ukrainą działa według Cynarskiego (2023) silny ośrodek w Warszawie z instruktorami Eliaszem Sidorukiem i Michałem Kurakiem, a o rosnącej popularności bojowego hopaka w Warszawie pisał w 2016 roku także Kyiv Post. UNESCO ICM (2020) wspomina o bojowym hopaku również w USA i Kanadzie. W krajowym wykazie niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy w wersji z czerwca 2026 roku nie znaleźliśmy bojowego hopaka.
Ciekawostki
Według portalu informacyjnego Telegraf Wielka Rada Kozacka w Kijowie wybrała 24 maja 2025 roku Wołodymyra Pyłata na hetmana, czyli funkcję w ruchu kozackim, a nie urząd państwowy. Cynarski (2023) podaje, że Pyłat uczył się także spasu u Bezkłubego i z pułkownikiem Anatolijem Popowiczem stworzył kozacki biatlon. Według tego samego źródła Pyłat został w 2022 roku przyjęty do European Nobility Club i swój ród wywodzi ze szlacheckiego herbu Nowina. Prodaniuk i Filina (2024) wspominają podręcznik Pyłata Kodeks łycarskoji czesty hopakiwcia z 2004 roku oraz jego książkę Bojowyj hopak z lat 1994 i 1999 z historią, podstawową techniką, zasadami zawodów i wymaganiami na stopnie. Według Radia Swoboda (2013) Pyłat mówi, że Ukraińcy byli przede wszystkim narodem kozackim.
Często zadawane pytania
Kto założył bojowy hopak?
Bojowy hopak rozwija Wołodymyr Pyłat. Prytuła i Konoch (2022) podają, że w 1985 roku otworzył we Lwowie pierwszą szkołę eksperymentalną, a Twerdochlib (2018) umieszcza otwarcie szkoły w 1987 roku.
Czy bojowy hopak to starodawna sztuka kozacka?
Piwtorak (2016) podaje, że tradycja rzekomo wywodzi się od kozaków zaporoskich, Morozow (2018) mówi o rekonstrukcji na podstawie wschodnich sztuk walki, a UNESCO ICM (2020) zalicza bojowy hopak do sztuk stworzonych, a nie rozwiniętych.
Jakie stopnie ma bojowy hopak?
Twerdochlib (2018) podaje siedem stopni od żowtiaka przez sokiła, jastruba, dżurę, kozaka i charakternyka do wołchwa, które odpowiadają klasom sportowym od klasy III do zasłużonego mistrza sportu.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.