Bajutsu (Japońskie jeździectwo wojenne)
馬術Japońskie jeździectwo wojenne: według Nipponiki od dawna rozwijało się jako strzelanie z konia połączone z łucznictwem. Szkoły Ogasawara-ryu i Otsubo-ryu, yabusame, kasagake, inuoumono.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Bajutsu (Japońskie jeździectwo wojenne)
Bajutsu nie jest szkołą, lecz dziedziną: sztuką jazdy konnej i prowadzenia koni. Encyklopedia Nipponica opisuje je w haśle Watanabe Ichiro jako pierwotnie technikę wojskową, uprawianą dziś wyłącznie jako sport zawodniczy, i podaje, że japońskie jeździectwo od dawna rozwijało się jako strzelanie z konia, kisha, połączone z łucznictwem i było sztuką walki najbardziej cenioną w walce lądowej. Zwyczaj jazdy konnej dotarł do Japonii według Nipponiki i Maypedii przez kontynent i Półwysep Koreański pod koniec IV wieku, a w VI wieku rozpowszechnił się. Najstarsze świadectwa strzelania z konia podaje słownik Nikkoku na podstawie kroniki Nihon shoki, a Britannica umieszcza najstarszą wzmiankę o strzelaniu z konia do celu w roku 680.
Czytaj dalej
W okresie Heian strzelanie z konia cieszyło się według Nipponiki popularnością wśród wyższej szlachty, a od czasów Genpei do okresu Kamakura upowszechniła się praktyczna umiejętność jazdy konnej. Minamoto no Yoritomo wspierał jeździectwo, a wśród wojowników z Kamakury spopularyzowała się trójka yabusame, kasagake i inuoumono. W okresie Muromachi jeździectwo praktyczne zostało według Nipponiki usystematyzowane w szkoły: z rodu Ogasawara, rodu nauczycielskiego strzelania z konia, wywodził się Otsubo Sukehide, który założył nową gałąź z naciskiem na jeździectwo wojskowe, Otsubo-ryu. Według Nipponiki tworzyła ona wraz z Hachijo-ryu główny nurt jeździectwa wczesnych czasów nowożytnych, a Tokugawa Ieyasu był jej mistrzem i wspierał jeździectwo jako niezbędną sztukę wojenną. Heibonsha podaje, że Otsubo-ryu, w odróżnieniu od Ogasawara-ryu, skupionej na zwyczajach, specjalizowała się w jeździectwie i była otwarta, dzięki czemu miała wielu uczniów. Za piątego sioguna Tsunayoshiego jeździectwo według Nipponiki podupadło, a ósmy siogun Yoshimune przywrócił strzelanie z konia, yabusame, dakyu, kasagake, inuoumono i przeprawę przez wodę na koniu, suiba, sprowadził konie zachodnie i zaprosił zagranicznych nauczycieli. Po przybyciu Czarnych Okrętów zaczęto według Nipponiki ćwiczyć zachodni styl jazdy, a wraz z upadkiem bakufu skończyło się też japońskie jeździectwo. Nowoczesne jeździectwo sportowe powstało około roku 1872 pod kierunkiem instruktorów francuskich i niemieckich, a dzisiejsza Nihon Bajutsu Renmei, utworzona według Nipponiki w roku 1946, a według Heibonshy w roku 1948, jest federacją sportową, która wstąpiła do japońskiego stowarzyszenia wychowania fizycznego. Spośród ceremonialnych dyscyplin zachowują się według Heibonshy i Maypedii kasagake, dakyu i yabusame pod nazwą koshiki bajutsu, a jedyną szkołą łucznictwa i jazdy konnej wśród członków Nihon Kobudo Kyokai i Nihon Kobudo Shinkokai jest Ogasawara-ryu.
Historia
Encyklopedia Heibonsha podaje, że koń był w Japonii od dawna podstawą wyposażenia wojskowego, a wojownicy z rodów łuku i konia musieli ćwiczyć jazdę konną. Zwyczaj jazdy konnej pojawił się według Nipponiki i Maypedii pod koniec IV wieku, a w VI wieku rozpowszechnił się. Słownik Nikkoku poświadcza strzelanie z konia kroniką Nihon shoki, a Britannica umieszcza najstarszą wzmiankę o strzelaniu z konia do celu w roku 680. W okresie Heian odbywały się według Nipponiki na dworze ceremonialne pokazy jeździeckie, a Nipponica podaje, że strzelanie z konia odbywało się piątego dnia piątego miesiąca przed cesarzem i że wyrosło z niego najwyraźniej późniejsze yabusame wojowników. Heibonsha dodaje, że w starożytnej Japonii jazda konna nie była warta wzmianki, że od końca Heian i w okresie Kamakura często walczono na koniu, ale całe oddziały konne były rzadkie.
Czytaj dalej
Minamoto no Yoritomo wspierał według Nipponiki drogę łuku i konia, sam ćwiczył jazdę konną i urządzał yabusame, a wśród wojowników z Kamakury spopularyzowała się trójka yabusame, kasagake i inuoumono. W okresie Muromachi jeździectwo praktyczne zostało według Nipponiki usystematyzowane w szkoły: syn Ogasawary Sadamunego otrzymał urząd przy bakufu, a jego ród stał się rodem nauczycielskim strzelania z konia, i z jego szkoły wywodził się Otsubo Sukehide, który założył Otsubo-ryu z naciskiem na jeździectwo wojskowe, choć Nipponica w haśle o Otsubo-ryu podaje trzy teorie o pochodzeniu jej nauczania. Według Heibonshy założyciel Otsubo-ryu służył siogunom Yoshimitsu i Yoshimochi na przełomie XIV i XV wieku. Pod koniec Muromachi przedłożył według Nipponiki Saito Yoshiharu, zwany odnowicielem Otsubo-ryu, siogunowi Ashikaga Yoshiteru dzieło w trzydziestu tomach, a jego uczniowie rozpowszechnili szkołę w han. Tokugawa Ieyasu był według Nipponiki mistrzem Otsubo-ryu i wspierał jeździectwo jako niezbędną sztukę wojenną, po erze Kanei rozpowszechniły się inne sposoby jazdy, za Tsunayoshiego jeździectwo podupadło, a Yoshimune w reformie Kyoho przywrócił strzelanie z konia, yabusame, dakyu, kasagake, inuoumono i suiba i zaprosił zagranicznych nauczycieli. Po przybyciu Czarnych Okrętów ćwiczono według Nipponiki zachodni styl jazdy, a wraz z upadkiem bakufu skończyło się też japońskie jeździectwo.
Czym się różni
Japońskie jeździectwo wojenne i nowoczesne jeździectwo sportowe to dwie różne tradycje. Według Nipponiki nowoczesne jeździectwo powstało w Japonii około roku 1872 pod kierunkiem instruktorów francuskich i niemieckich z siodłem zachodnim, w roku 1922 powstało stowarzyszenie jeździeckie, a federację sportową utworzono według Nipponiki w roku 1946, a według Heibonshy w roku 1948. Słownik Daijisen rozróżnia w słowie bajutsu dwa znaczenia, sztukę panowania nad koniem i zawody sportowe z trzema dyscyplinami olimpijskimi. Ceremonialne dyscypliny kasagake, dakyu, horohiki i yabusame nazywa się według Heibonshy koshiki bajutsu, aby odróżnić je od jeździectwa sportowego. Nipponica pisze, że japońskie jeździectwo od dawna rozwijało się jako strzelanie z konia połączone z łucznictwem, a przewodnik koryu.com wymienia przy Ogasawara-ryu obok siebie bajutsu, kyujutsu i yabusame. Ogasawara Kiyotada podaje w wypowiedzi z roku 2005, że łucznictwo i strzelanie z konia jego szkoły nie są zawodami w trafianiu do celu i że najbardziej ceni proces ćwiczeń.
Technika
Nipponica rozróżnia w jeździectwie trzy składniki: panowanie nad koniem za pomocą siodła, strzemion, wodzy, bicza, liny i głosu, jeździectwo wojskowe w boju oraz jeździectwo ceremonialne lub zawodnicze. Jądrem japońskiego jeździectwa było strzelanie z konia, kisha, które słownik Daijisen przeciwstawia strzelaniu pieszemu, hosha. Yabusame jest według Nipponiki strzelaniem, w którym jeździec w biegu konia strzela strzałami kaburaya z grotem karimata kolejno do trzech celów, a Britannica opisuje tor długości dwóch cho z trzema celami z drewna cyprysowego i jeźdźca w stroju myśliwskim. Kasagake jest według Nipponiki strzelaniem do stałego celu z galopującego konia strzałą hikime, dzieli się na dwa rodzaje i rozkwitało w okresie Kamakura. Inuoumono jest według Nipponiki techniką, w której jeździec strzela z konia do biegnących psów, pierwsze świadectwo pochodzi z roku 1207, a w okresie Meiji zanikła. Suiba jest według Daijisen sztuką przeprawy przez wodę na koniu: tam, gdzie koń traci grunt, jeździec zsiada z siodła i pozwala mu płynąć, a Nipponica dzieli suiba na uzbrojoną i na koniu nieosiodłanym. Japońska Wikipedia podaje, że koni nie podkuwano ani nie kastrowano i że dosiadano ich z prawej strony.
Trening
Nihon Kobudo Kyokai podaje, że Ogasawara-ryu wymaga opanowania trzech rzeczy, ceremonialnej etykiety reiho, łucznictwa kyujutsu i strzelania z konia kyubajutsu, i kładzie nacisk na przebieg ćwiczeń. Przedstawiciel szkoły Ogasawara Kiyotada porównał to w wypowiedzi z roku 2005 do trzech stylów pisma: etykieta jest jak pismo kaisho, łucznictwo jak gyosho, a strzelanie z konia jak sosho, a uczeń po opanowaniu podstaw uczy się łucznictwa, a potem strzelania z konia, zaczynając od yabusame. Szkoła według niego nie nazywa swoich miejsc ćwiczeń dojo, ponieważ według niej drogi się nie naucza, lecz się nią idzie, a naucza się techniki. Według Nihon Kobudo Kyokai szkoła ćwiczy strzelanie z konia w świątyniach Tsurugaoka Hachimangu w Kamakurze, Omiya Hachimangu w Suginami, Shimogamo w Kioto, Kasuga Taisha w Narze i w klubie jeździeckim w Nikko.
Dziś
Jedyną szkołą jeździectwa wśród członków Nihon Kobudo Kyokai i Nihon Kobudo Shinkokai jest Ogasawara-ryu kyubajutsu reiho, na której czele stoi trzydziesty pierwszy przedstawiciel Ogasawara Kiyotada. Przewodnik koryu.com podaje dla niej rok założenia 1187, założyciela Ogasawarę Nagakiyo i siedzibę w Fujisawie. Według Nihon Kobudo Kyokai szkoła służy strzelaniem pieszo i z konia podczas obrzędów w świątyniach w całej Japonii, obrzęd yabusame w Tadasu no mori przy świątyni Shimogamo jest wpisany jako niematerialny zabytek kultury prefektury Kioto, a szkoła ma oddziały w Australii i Wielkiej Brytanii. Nipponica podaje, że zasady yabusame odnowione za Yoshimunego i przekazane rodowi Ogasawara są wpisane jako niematerialny zabytek kultury tokijskiej dzielnicy Shinjuku i że yabusame odbywa się co roku 16 września w świątyni Tsurugaoka Hachimangu. Prefektura Kagoshima podaje yabusame w trzech miejscach, a jeden z tych obrzędów jest od roku 1981 wpisany jako niematerialne ludowe dziedzictwo kulturowe prefektury. Britannica podaje, że zasady yabusame przekazują trzy szkoły, Ogasawara, Takeda i Miura. Japońska Wikipedia uważa, że tradycyjne jeździectwo po wprowadzeniu zachodniego prawie zanikło i uprawia je tylko kilku badaczy.
Ciekawostki
Słownik Nikkoku poświadcza słowo bajutsu po raz pierwszy w tekście z roku 1733, według którego w erach Meitoku i Oei mistrzem jeździectwa był niejaki Otsubo. Nipponica podaje, że przeprawa przez wodę na koniu, suiba, była w Edo coroczną uroczystością bakufu, odbywającą się co roku w szóstym miesiącu nad rzeką Sumida w obecności sioguna, i że proponowano pomoce zwiększające wyporność konia, na przykład w traktacie Kobori-ryu. Tekst Nihon Kobudo Kyokai o Ogasawara-ryu podaje w części o przekazywanych zwojach tytuły Jigen-ryu, które najwyraźniej nie należą do jeździectwa.
Często zadawane pytania
Czym jest bajutsu?
Japońska sztuka jazdy konnej i prowadzenia koni. Według Nipponiki była to pierwotnie technika wojskowa, która od dawna rozwijała się jako strzelanie z konia połączone z łucznictwem, a dziś słowo to oznacza też jeździectwo sportowe.
Jaka jest różnica między bajutsu a yabusame?
Yabusame jest jedną z dyscyplin strzelania z konia: według Nipponiki jeździec w biegu konia strzela kolejno do trzech celów. Bajutsu to cała dziedzina jeździectwa, do której należą yabusame, kasagake i inuoumono.
Czy dziś uczy się japońskiego jeździectwa wojennego?
Ze starych szkół członkiem Nihon Kobudo Kyokai jest tylko Ogasawara-ryu, która ćwiczy strzelanie z konia w świątyniach i służy podczas obrzędów yabusame. Według Nipponiki japońskie jeździectwo skończyło się wraz z upadkiem bakufu, a dzisiejsze jeździectwo sportowe wywodzi się z zachodnich wzorów.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.