Kodeks Schwabenspiegel (Cgm 558)

Codex Schwabenspiegel (Cgm 558) to papierowy zbiór przechowywany w Bayerische Staatsbibliothek w Monachium pod sygnaturą Cgm 558. Liczy 160 folio i jest konwolutem: w latach trzydziestych XVI wieku został oprawiony z rękopisów o treści starszej o kilkadziesiąt lat. Pierwszą część (fol. 1–100) przepisał około 1462 roku Otmar Gossau. Tworzą ją prawo ziemskie Schwabenspiegel, od którego tom wziął nazwę, oraz pokój ziemski króla Rudolfa z 1287 roku. Drugą część pisało dwóch kopistów. Zawiera kronikę zuryską, notatki o dziejach Szwajcarii z lat 1385–1446, małą kronikę toggenburską oraz na fol. 125r–136r traktat szermierczy. Omawia on długi miecz, broń drzewcową, szermierkę konną, sztylet i zapasy i jest pisany dialektem alemańskim wczesnego nowowysokoniemieckiego. Po nim następują teksty o polowaniu na jelenia i sokolnictwie, wiersze o planetach oraz miesięczny regimen zdrowia. Część szermiercza wiąże się z nazwiskiem Hugo Wittenwilera, który podpisał się w rękopisie. Często uchodzi za autora traktatu, prawdopodobnie był jednak tylko jego kopistą. Data przy podpisie jest zniekształcona i czyta się ją jako rok około 1493, proponuje się też 1503. Miejsce powstania umieszcza się ze znakiem zapytania w szwajcarskim Toggenburgu, a Wiktenauer jednocześnie zalicza rękopis do źródeł niemieckich. Z tradycją Johannesa Liechtenauera traktat prawie się nie wiąże.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Traktat szermierczy na fol. 125r–136r otwiera zdanie „Item wiltu lernen hoflich und weidalich mit dem langen schwert vechten”. Uczy walki bez rękawic i bez zbroi przeciw różnej broni. Najobszerniejszy jest dział o długim mieczu (fol. 125r–130r). Na fol. 130r następuje broń drzewcowa, na fol. 130v–131r szermierka konna, na fol. 131r–133v sztylet, a na fol. 133v–136r zapasy. Angielski przekład Christiana Trosclaira dzieli dział o sztylecie drobniej na baselard, sztylet, krótki nóż i obronę bez broni przed sztyletem. Teksty prawne i kronikarskie zajmują fol. 1r–124r. Po traktacie następują nauka o polowaniu na jelenia (fol. 136r–141r), niekompletny podręcznik sokolnictwa (fol. 141r–150r), wiersze o planetach (fol. 151r–153r) oraz miesięczny regimen zdrowia z dniami pechowymi (fol. 153r–160r).

Autorstwo

Hugo Wittenwiler podpisał się na fol. 140v–141r słowami „per manus Hugonis dicti wittenwiller”, czyli ręką Hugo zwanego Wittenwiller. Właśnie ze względu na ten podpis komentatorzy Wiktenauera uważają go raczej za kopistę niż autora traktatu. Rok przy podpisie, datowanym na dzień po święcie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, jest zapisany w zniekształconej postaci „m. y. iij” i odczytuje się go jako około 1493 lub 1503, inne odczyty dają 1408. Dieter Bachmann uważa, że konwolut powstał około 1530, ale cała treść jest starsza, a bezpieczny przedział to 1450–1500. Jaquet (2010) podaje 1462–1530, Bachmann zwraca jednak uwagę, że rok 1462 należy do części Otmara Gossau, która nie musi wiązać się z Wittenwilerem. Wittenwilerowie byli niższą szlachtą z Wittenwil w dzisiejszym kantonie Thurgau, zubożałą w 1339 roku. Hugo należał prawdopodobnie do toggenburskiej gałęzi rodu, poza tym o jego życiu wiemy niewiele.

Wydania i przekłady

Angielski przekład traktatu jako pierwszy wydał drukiem Jeffrey Hull w 2008 roku. Na Wiktenauerze opublikowano transkrypcję Dietera Bachmanna i Didiera de Greniera oraz angielski przekład Christiana Trosclaira, który razem z de Grenierem współtworzył też transkrypcję. Istnieje także przekład francuski, ale jego autora i roku powstania nie znaleźliśmy w źródłach. Bayerische Staatsbibliothek udostępniła zdjęcia całego tomu jako utwór w domenie publicznej. Nie udało nam się udokumentować, jak rękopis trafił do monachijskiej biblioteki.

Ludzie i sztuki walki

• Hugo WittenwilerAutor

Dane

Forma

Rękopis

Miejsce przechowywania

Bayerische Staatsbibliothek, München

Sygnatura

Cgm 558

Kart

160

Materiał

Papier

Digitalizacja biblioteki

daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00035322/images

Wydania

• 2008 · EN · pierwsze wydanie
• EN · Wiktenauer · przekład