Wiedeńska księga szermiercza (Cod.11093)

Wiener Fechtbuch (Cod. 11093) to anonimowy niemiecki rękopis szermierczy i zapaśniczy, który dziś przechowuje Österreichische Nationalbibliothek w Wiedniu pod sygnaturą Cod. 11093. Jego powstanie datuje się na lata czterdzieste XV wieku. Według Hansa-Petera Hilsa powstał prawdopodobnie w południowo-zachodnich Niemczech, a do datowania i lokalizacji prowadzi go ubiór i uzbrojenie przedstawionych postaci. Nie udało nam się udokumentować autora ani ilustratora. Rękopis tworzy 46 pergaminowych kart małego formatu, 105 × 135 mm, w nowożytnej oprawie. Jest głównie obrazowy: każdą stronę wypełnia jedna ilustracja. Części prowadzą od włóczni przez krótki miecz, któremu przypadają prawie dwie trzecie kart, do sztyletu i broni drzewcowej, a kończą się zapasami i szermierką konną. Badacze nie są zgodni, gdzie rękopis należy umieścić wśród innych niemieckich ksiąg szermierczych. Rainer Leng w spisie niemieckich ilustrowanych rękopisów z 2008 roku zalicza go do grupy Gladiatoria. Hils odrzuca to zaliczenie: mimo kilku zbieżności rękopis przypomina mu raczej z treści i ujęcia plastycznego traktat Hansa Talhoffera z 1448 roku. Z literatury fachowej do rękopisu odnoszą się praca Hansa-Petera Hilsa z 1985 roku o sztuce długiego miecza Johanna Liechtenauera oraz studium Rainera Welle z 1993 roku o zapasach jako sztuce szlacheckiej XV i XVI wieku. Cyfrową kopię rękopisu udostępnia Österreichische Nationalbibliothek, skany z mikrofilmu są także na Wikimedia Commons. Wydań drukowanych ani odpisów w źródłach nie znaleźliśmy.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Rękopis dzieli się na sześć części według broni lub dyscypliny. Otwiera go włócznia na kartach 1r–3v. Następuje zdecydowanie najobszerniejszy dział o krótkim mieczu na kartach 4r–32v, który zajmuje 29 z 46 kart. Sztyletowi poświęcone są karty 33r–37r, a broni drzewcowej karty 37v–39v. Zapasy ujęto na kartach 40r–44v, a końcowe karty 45r–46v pokazują szermierkę konną. Każda strona niesie jedną ilustrację, materiał rękopis przekazuje więc głównie obrazem. Łącznej liczby ilustracji nie znaleźliśmy w źródłach wyraźnie podanej. Karty są pergaminowe, o wymiarach 105 × 135 mm, w nowożytnej oprawie.

Autorstwo

Autor ani ilustrator rękopisu nie są znani, a o jego pochodzeniu wnioskuje się tylko z ilustracji. Hans-Peter Hils umieszcza go w południowo-zachodnich Niemczech na podstawie ubioru i uzbrojenia postaci. Nie znaleźliśmy w źródłach datowania na lata czterdzieste XV wieku popartego konkretnym studium. Badacze nie są zgodni, którym rękopisom Cod. 11093 jest najbliższy. Rainer Leng w spisie niemieckich ilustrowanych rękopisów średniowiecza z 2008 roku przypisuje go do grupy Gladiatoria. Hils odrzuca to zaliczenie. Dopuszcza kilka podobieństw, lecz ogólnie rękopis przypomina mu raczej z treści i ujęcia plastycznego traktat Hansa Talhoffera z 1448 roku.

Dane

Forma

Rękopis

Miejsce przechowywania

Österreichische Nationalbibliothek, Wien

Sygnatura

Cod. Vindobonensis 11093

Kart

46

Materiał

Pergamin

Digitalizacja biblioteki

digital.onb.ac.at/rep/access/open/10BE3944