De lo Schermo, overo Scienza d'Arme (Salvator Fabris, 1606)

De lo Schermo, overo Scienza d'Arme to drukowany traktat szermierczy padewskiego mistrza Salvatora Fabrisa (1544–1618). Ukazał się po włosku w Kopenhadze 25 września 1606 roku u drukarza Henrika Waltkircha. Wydanie sfinansował i dedykowano je duńskiemu królowi Chrystianowi IV, na którego dworze Fabris od 1601 do 1606 roku pracował jako główny mistrz szermierki. Dzieło tworzą dwie księgi po trzy części. Pierwsza poświęcona jest samemu rapierowi, rapierowi ze sztyletem i rapierowi z płaszczem, druga ponownie samemu rapierowi i rapierowi ze sztyletem, a na końcu chwytom zapaśniczym, sztyletowi i płaszczowi. Według Wiktenauera jest to systematyczny wykład gard, dystansu, kontrpozycji, wiązań klingi, parad i cięć. Przy 191 miedziorytach pracowali Nicolaus Andrea z Flensburga (karta tytułowa i portrety), Jan van Halbeeck (heraldyka i większość ilustracji) i Francesco Valesio. Wikipedia uznaje książkę za pierwszą duńską książkę z miedziorytami. Podstawą druku jest trzytomowy ilustrowany rękopis Scientia e Prattica dell'Arme z 1601 roku (GI.kgl.Saml.1868.4040), który Fabris zadedykował księciu Johanowi Fredrikowi ze Szlezwika-Holsztynu-Gottorp, gdy odchodził do służby królewskiej. Niesprzedane egzemplarze wydano ponownie w Padwie w 1624 roku pod tytułem Della vera pratica et scienza d'armi. Według Wiktenauera traktat przedrukowywano przez ponad sto lat, ostatnio w Lipsku w 1713 roku, i przetłumaczono go co najmniej czterokrotnie na niemiecki oraz na francuski i łaciński. Angielski przekład Toma Leoniego ukazał się w 2005 roku.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Księga I przechodzi od samego rapiera (strony 1 do 76) przez rapier ze sztyletem (76 do 133) do rapiera z płaszczem (134 do 149). Księga II wraca do samego rapiera (151 do 218) i rapiera ze sztyletem (218 do 242), a zamyka ją część o zapasach i chwytach, o sztylecie wraz z obroną gołą ręką przed nim oraz o płaszczu (243 do 256). Cały druk liczy 256 stron i 191 miedziorytów. Według Wiktenauera wykład opiera się na gardach, ocenie dystansu, kontrpozycjach i wiązaniach klingi, z których Fabris wyprowadza zarówno parady, jak i cięcia, i kładzie nacisk na kontrolowaną pracę bronią.

Powstanie

Wiktenauer podaje, że Fabris pracował nad tekstem już w latach dziewięćdziesiątych XVI wieku. Starszą postać dzieła zachowuje trzytomowy bogato ilustrowany rękopis Scientia e Prattica dell'Arme z 1601 roku z sygnaturą GI.kgl.Saml.1868.4040, który Fabris podarował na pożegnanie księciu Johanowi Fredrikowi ze Szlezwika-Holsztynu-Gottorp, zanim wstąpił na służbę duńskiego króla. Wiktenauer przypisuje Fabrisowi także inne rękopisy: La Scientia della Spada (KB.73.J.38) z lat od 1600 do 1609, zbiór rysunków Figures nues, positions d'escrime a l'epee (MS 17) z lat od 1600 do 1620 oraz niemieckie rękopiśmienne tłumaczenie Fechtkunst aus dem Italienischen (Dresd.C.94a) z okolic 1635 roku.

Wydania i przekłady

Niesprzedane egzemplarze pierwszego wydania ponownie wprowadził na rynek padewski drukarz Pietro Paolo Tozzi w 1624 roku pod tytułem Della vera pratica et scienza d'armi, a uszkodzone karty zastąpił nowymi. W 1622 roku Jacob de Zeter wydał we Frankfurcie dwujęzyczne francusko-niemieckie wydanie dwóch pierwszych części drugiej księgi, według Wiktenauera pierwszy przekład francuski. Za pierwszy przekład w ogóle Wiktenauer uznaje niemieckie wydanie Isaaca Elzeviera z Lejdy z 1619 roku, z drzeworytami zamiast miedziorytów. Włosko-niemieckie wydanie z tekstem równoległym w przekładzie Johanna Joachima Hynitzscha ukazało się w Lipsku, według Wiktenauera w 1677 roku, i doczekało się dodruku w 1713 roku. Z przekładów współczesnych ukazał się angielski Toma Leoniego w 2005 roku, hiszpański w 2010 roku (przetłumaczył Eugenio Garcia-Salmones) i w 2022 roku angielski przekład A. F. Johnsona sporządzony na początku XX wieku.

Ludzie i sztuki walki

• Salvator FabrisAutor
• Johann Joachim HynitzschTłumacz
• Tom LeoniTłumacz
• Nicolaus AndreaIlustrator
• Jan van HalbeeckIlustrator
• Francesco ValesioIlustrator
• Christian IV of DenmarkZleceniodawca

Dane

Forma

Druk

Ilustracji

191

Wydania

• 1606 · IT · De lo Schermo, overo Scienza d'Arme · Henrik Waltkirch · 256 s. · pierwsze wydanie
• 1622 · FR · Jacob de Zeter · przekład
• 1624 · IT · Della vera pratica et scienza d'armi · Pietro-Paolo Tozzi
• 2005 · EN · The Art of Dueling: Salvator Fabris' Rapier Fencing Treatise of 1606 · Chivalry Bookshelf · przekład
• 2010 · ES · La esgrima o la ciencia de las armas · przekład
• 2022 · EN · Fencing or the Science of Arms · HEMA Bookshelf · przekład