Dhanurveda

Dhanurveda, dosłownie nauka o łuku, to sanskrycka tradycja tekstów o wojnie i łucznictwie. Nie jest to jedno dzieło z jednym autorem i datą, lecz zbiór traktatów różnych autorów i epok. Tradycja zalicza ją do czterech upavedów obok Ayurvedy, Gandharvavedy i Sthapatyavedy i przypisuje ją do Yajurvedy. Datowanie jest sporne. Tradycyjna wykładnia umieszcza dhanurvedę w latach 1100 do 800 p.n.e., a pierwsze wzmianki w Wedach jeszcze o kilka wieków wcześniej, lecz zachowane teksty pochodzą z VIII–XVII wieku n.e. Najstarszy ciągły traktat zawiera Agni Purana, po niej następują Brhat Sarngadhara Paddhati z połowy XIV wieku, Ausanasa Dhanurveda Sankalanam z końca XVI wieku i Dhanurveda-samhita z XVII wieku, przypisywana Vasishtha. Dhanurvedę wymieniają także Mahabharata, Shukra Niti i Vishnudharmottara. Autorstwo tradycja przypisuje mędrcom, ale wykazy się różnią. Jedno ujęcie dzieli szkolenie na pięć dziedzin: woźniców, jeźdźców na słoniach, jeźdźców konnych, piechotę i zapaśników. Broń porządkuje w pięć grup: wystrzeliwaną, rzucaną ręką, rzucaną i przyciąganą z powrotem jak pętla, trzymaną stale jak miecz i wreszcie gołe ręce. Opisuje też dziewięć postaw bojowych. Inne ujęcie dzieli broń tylko na cztery grupy, a wersja przypisywana Vishvamitrze w ujęciu Madhusudany Sarasvatiego dzieli materię na cztery części, od broni i ćwiczących po jej użycie w walce.

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Poszczególne teksty dhanurvedy porządkują materię różnie. Ujęcie wychodzące z pięciu dziedzin szkolenia wymienia dziewięć postaw bojowych: samapada, vaishakha, mandala, alidha, pratyalidha, jata, dandayata, samputa i svastika. Spośród broni wymienia chakram, włócznię, tomarę, gadę, topór, młot, vajrę, sztylet i procę. Wersja przypisywana Vishvamitrze w ujęciu Madhusudany Sarasvatiego ma cztery części zwane pada: diksha o broni i ćwiczących, sangraha o nauczycielu i zbiorze broni, siddhi o ćwiczeniu, mantrach i bóstwach oraz prayoga o użyciu broni i technik. Czteroczęściowy podział broni wyróżnia grupy mukta, amukta, muktamukta i yantramukta.

Autorstwo

Datowanie dhanurvedy opiera się na dwóch płaszczyznach. Tradycyjna wykładnia umieszcza ją w latach 1100 do 800 p.n.e., a wzmianki w Wedach w okresie 1700 do 1100 p.n.e. Najstarszy zachowany ciągły traktat w Agni Puranie powstał jednak zapewne po VII wieku i przed XI wiekiem, kiedy Agni Puranę znał Al-Biruni, a jej najmłodsze warstwy mogą pochodzić nawet z XVII wieku. Rozmiar traktatu w Agni Puranie podaje się różnie, raz jako cztery rozdziały od 248., innym razem od 249. Autorstwo przypisuje się mędrcom, ale wykazy się rozchodzą. Jeden wymienia Bhrigu, Vishvamitrę lub Bharadvaję, drugi Vishvamitrę, Vasishthę, Vaishampayanę i Jamadagniego. Dhanurveda-samhita nosi imię Vasishthy, sama jest jednak datowana na XVII wiek.

Wydania i przekłady

Dla dhanurvedy jako całości nie znaleźliśmy w źródłach osobnego wydania. Drukiem ukazała się przede wszystkim jako część Agni Purany, której rozdziały zawierają najstarszy ciągły traktat o niej. Sanskrycki tekst Agni Purany wydał po raz pierwszy Rajendralal Mitra w Kalkucie w latach 1870 do 1879 w trzech tomach serii Bibliotheca Indica, którą wydawało Asiatic Society of Bengal. Angielski przekład całej Agni Purany autorstwa M. N. Dutta ukazał się w dwóch tomach w latach 1903 i 1904. Nie udało nam się udokumentować osobnych współczesnych wydań późniejszych tekstów, takich jak Brhat Sarngadhara Paddhati czy Dhanurveda-samhita Vasishthy.

Dane

Forma

Tradycja tekstowa

Wydania

• 1870 · SA · Agni Purana · Asiatic Society of Bengal · pierwsze wydanie
• 1903 · EN · Agni Purana · przekład