De Arte Gladiatoria Dimicandi (MS Vitt.Em.1324)

De Arte Gladiatoria Dimicandi to ilustrowany rękopis szermierczy, który według Wiktenauera powstał prawdopodobnie między 1482 a 1487 rokiem. Napisał go Philippo di Vadi (Filippo Vadi) z Pizy i zadedykował księciu Guidobaldowi da Montefeltro w Urbino. Dziś przechowywany jest w Biblioteca Nazionale Centrale di Roma pod sygnaturą MS Vitt.Em.1324. Liczy 42 papierowe folia o wymiarach 235 × 150 mm w skórzanej oprawie i jest pisany średniowieczną włoszczyzną. Po przedmowie następuje wstęp w szesnastu rozdziałach oraz działy o walce mieczem, toporem, mieczem w zbroi, bronią drzewcową i sztyletem oraz o zapasach. Na każdej stronie są dwie ilustracje z tekstem nad nimi. Według angielskiej Wikipedii ilustracje i techniki wskazują na wpływ Fiore dei Liberi, jednak Vadi różni się od niego pracą nóg i kilkoma własnymi technikami. Do 1502 roku rękopis znajdował się w książęcej bibliotece w Urbino, gdzie notuje go spis Ludovica Odasia, i zaginął przy zdobyciu miasta przez Cesara Borgię. W 1838 roku kupił go kupiec J. T. Payne, potem należał do sir Thomasa Phillippsa, Thomasa FitzRoya Fenwicka oraz kupców Phillipa i Lionela Robinsonów, od których w 1967 roku włoskie ministerstwo oświaty nabyło go dla biblioteki w Rzymie. Nowoczesne wydania i przekłady opracowali Gregory Mele i Luca Porzio (2002), Marco Rubboli i Luca Cesari (2005), Guy Windsor (2013 i 2018) oraz Ian Davis (2021).

Sztuki walki w dziele

Zawartość

Rękopis otwiera przedmowa na foliach IIv–3v. Na foliach 3v–14v następuje wstęp podzielony na szesnaście rozdziałów. Część praktyczna zaczyna się od miecza (fol. 15r–23v), po którym idą topór (fol. 24r–25r) i miecz w pełnej zbroi (fol. 26r–27v). Broni drzewcowej przypadają dwa osobne miejsca, folia 28r–28v i 38r–38v. Najobszerniejszy jest dział o sztylecie, rozłożony na foliach 29r–37v i 39r–42v, a do folio 29r Wiktenauer zalicza także zapasy. Każdą stronę tworzy para ilustracji z towarzyszącym tekstem umieszczonym nad nimi. Łącznej liczby ilustracji nie znaleźliśmy w źródłach. Główną bronią jest według angielskiej Wikipedii długi miecz.

Powstanie

Wiktenauer umieszcza powstanie rękopisu prawdopodobnie w latach 1482–1487 i podaje dedykację księciu Guidobaldowi da Montefeltro. Autor, Philippo di Vadi, urodził się według tego samego źródła w 1425 roku w Pizie i być może zmarł w 1501 roku w Urbino. Od lat osiemdziesiątych XV wieku do 1502 roku rękopis znajdował się w książęcej bibliotece w Urbino, a Ludovico Odasio wpisał go do jej spisu. Przy zdobyciu Urbino przez Cesara Borgię w 1502 roku zaginął. Pojawił się ponownie w 1838 roku, gdy kupił go kupiec J. T. Payne. W latach 1838–1872 należał do sir Thomasa Phillippsa, w którego zbiorach nosił numery 11725 i 13545, w latach 1885–1938 do Thomasa FitzRoya Fenwicka, a w latach 1946–1967 do kupców Phillipa i Lionela Robinsonów. W 1967 roku nabyło go włoskie ministerstwo oświaty i przekazało Biblioteca Nazionale Centrale di Roma.

Wydania i przekłady

Najstarszym z nowoczesnych wydań, które podaje Wiktenauer, jest angielski przekład Arte Gladiatoria Dimicandi: 15th Century Swordsmanship of Master Filippo Vadi, który w 2002 roku przygotowali Gregory Mele i Luca Porzio. Włoskie wydanie L'arte Cavalleresca del Combattimento opublikowali w 2005 roku Marco Rubboli i Luca Cesari. Guy Windsor wydał w 2013 roku książkę Veni Vadi Vici z transkrypcją, przekładem i komentarzem, a w 2018 roku dodał tytuł The Art of Sword Fighting in Earnest. Najmłodszym z wymienionych wydań jest Wielding the Light of Mars Iana Davisa z 2021 roku. Nie udało nam się udokumentować wydawców dwóch pierwszych wydań. Cyfrowe zdjęcia rękopisu udostępnia Biblioteca Nazionale Centrale di Roma w swojej kolekcji cyfrowej.

Ludzie i sztuki walki

• Filippo VadiAutor
• Guidobaldo da MontefeltroZleceniodawca

Dane

Forma

Rękopis

Miejsce przechowywania

Biblioteca Nazionale Centrale di Roma

Sygnatura

MS Vitt.Em.1324

Kart

42

Materiał

Papier

Wydania

• 2002 · EN · Arte Gladiatoria Dimicandi: 15th Century Swordsmanship of Master Filippo Vadi · przekład
• 2005 · IT · L'arte Cavalleresca del Combattimento
• 2013 · EN · Veni Vadi Vici · przekład
• 2018 · EN · The Art of Sword Fighting in Earnest · przekład
• 2021 · EN · Wielding the Light of Mars · przekład