Varzesh-e pahlavani (zurkhaneh)
Irański obrzęd i trening fizyczny w domu siły zurkhaneh, z drewnianymi maczugami, żelaznym łukiem i w rytmie bębna. UNESCO wpisało go w 2010 roku.
Podstawowe informacje
IranCharakter i pochodzenie
Trening
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Varzesh-e pahlavani (zurkhaneh)
Varzesh-e Pahlavani to irańska sztuka walki, którą UNESCO wpisało w 2010 roku na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego pod nazwą Pahlevani and Zoorkhanei rituals i która według niego łączy elementy islamu, gnozy i dawnej wiary staroperskiej. Ćwiczy się w budynku zurkhaneh, według Greena w domu siły, a według UNESCO jest to ciąg gimnastycznych i kondycyjnych ruchów, które wykonuje od dziesięciu do dwudziestu mężczyzn, każdy z przyrządem symbolizującym dawną broń.
Czytaj dalej
Wniosek nominacyjny wywodzi korzenie obrzędu z mitraizmu sprzed 3 000 lat, w innym miejscu mówi jednak o obrzędzie liczącym trzysta lat. Green podaje, że ze starożytnych perskich akademii rozwinął się irański zapas koshti i że szach Ismail Wielki wspierał zurkhaneh. Założyciela ani roku powstania nie udało nam się znaleźć w źródłach. Według wniosku nominacyjnego w sali znajduje się ośmioboczny dół gowd o głębokości 70 centymetrów, w którym ćwiczący stoją według wieku i stażu. Obrzęd prowadzi morshed, który gra na bębnie zarb i recytuje epickie i mistyczne wersy. Według reportażu Qantara.de mężczyźni kręcą drewnianymi maczugami ważącymi do pięćdziesięciu kilogramów i robią pompki na długich drewnianych deskach, a Green opisuje żelazny łuk kadabeh z łańcuchem zamiast cięciwy oraz tańce obrotowe. Pod kierunkiem pishkesvata ćwiczący uczą się etyki i rycerskości, a kto opanuje umiejętności i stopnie etyczne, może według UNESCO uzyskać tytuł pahlevani. Zapas koshti, który dawniej ćwiczono w zurkhaneh, został według Greena w połowie XX wieku zastąpiony przez nowoczesny zapas, a według Qantara.de zniknął z zurkhaneh, Irańczycy jednak chętnie przypisują tej tradycji swoje sukcesy zapaśnicze. Według UNESCO w Iranie jest około 500 zurkhaneh, głównie w prowincjach centralnych. Kobiety według Qantara.de do dziś nie mogą uczestniczyć w obrzędach.
Historia
UNESCO opisuje pahlevani jako irańską sztukę walki łączącą elementy islamu, gnozy i dawnej wiary staroperskiej. Wniosek nominacyjny wywodzi korzenie obrzędu z mitraizmu sprzed 3 000 lat, w innym miejscu nazywa go jednak obrzędem liczącym trzysta lat. Założyciela ani roku powstania nie udało nam się znaleźć w źródłach. Green podaje, że w starożytnej Persji powstały akademie sztuk walki zwane Varzesh-e-Pahlavani i że Iran rozwinął z nich własny zapas koshti, mający stronę bojową i sportową. Szach Ismail Wielki był według niego znany ze wspierania zurkhaneh, a tradycyjne przyrządy używa się tam co najmniej od jego panowania. Według Qantara.de ciężkie drewniane maczugi były w średniowieczu częścią przygotowania żołnierzy do wojny. Etyka pahlevana podkreśla według Qantara.de skromność, uczciwość, szacunek dla starszych i pomoc słabym, a pahlevanem w najwłaściwszym sensie jest imam Ali, którego portretu nie może zabraknąć w żadnym zurkhaneh. Nie udało nam się jeszcze zweryfikować Encyclopaedia Iranica ani pełnych tekstów studiów Chehabiego o zurkhaneh.
Czym się różni
Według Greena zapasy koshti należały do treningu w zurkhaneh, lecz w połowie XX wieku zastąpiły je, jak inne tradycyjne sztuki, nowoczesne zapasy w stylu grecko-rzymskim i wolnym, w których Irańczycy się wyróżnili. Qantara.de pisze, że zapasy były kiedyś ważną częścią ceremonii, ale zniknęły z zurkhaneh wraz z włączeniem irańskich zapasów do zawodów międzynarodowych i pojawieniem się stylu wolnego. Według Qantara.de Irańczycy chętnie przypisują swoje sukcesy zapaśnicze tradycji zurkhaneh. Green przytacza dowody na związek tureckich zapasów olejowych yağlı güreş z perskim koshti i zwraca uwagę na podobieństwo słów pehlivan i pahlavani.
Technika
W zurkhaneh znajduje się według wniosku nominacyjnego UNESCO ośmioboczny dół gowd o głębokości 70 centymetrów, w którym ćwiczący stoją na wyznaczonych miejscach według wieku i stażu. Green cytuje opis z 1962 roku: ośmioboczny dół o średnicy piętnastu stóp, wyłożony niebieskimi kafelkami i wysypany ziemią, za nim przyrządy do podnoszenia, a na ścianie portret Alego. Przyrządy są według Greena w istocie powiększoną bronią, na przykład kadabeh, żelazny łuk z łańcuchem zamiast cięciwy, którym ćwiczący wymachują podczas tańców treningowych. Qantara.de opisuje, jak mężczyźni po rozgrzewce kręcą ogromnymi drewnianymi maczugami ważącymi do pięćdziesięciu kilogramów i na ośmiobocznej arenie robią w rytmie bębna pompki z nogami szeroko rozstawionymi i rękami na długich drewnianych deskach leżących na ziemi.
Trening
Obrzęd jest według UNESCO ciągiem gimnastycznych i kondycyjnych ruchów, które wykonuje od dziesięciu do dwudziestu mężczyzn, każdy z przyrządem symbolizującym dawną broń. Prowadzi go morshed, śpiewak, który gra na bębnie zarb, recytuje epickie i mistyczne wersety sufickie i którego szkolenie trwa wiele lat. Green opisuje rytmiczne ćwiczenia kondycyjne, po których następują tańce obrotowe w towarzystwie dzwonów, bębnów, gongów i śpiewanych fragmentów Shahnameh, z wyraźnymi związkami z praktyką sufich. Reportaż Qantara.de z Shiraz z 2022 roku podaje, że morshed gra na bębnie obręczowym i od czasu do czasu uderza w jeden z czterech dzwonów zawieszonych przed nim, ćwiczenia podporządkowane są jego uderzeniom, a wszystko ma ścisły porządek obrzędowy. Recytuje wersety Hafeza, Rumiego lub Ferdowsiego, a po nich pochwały Proroka i jego rodziny.
Stopnie i postępy
Według UNESCO ćwiczący uczą się etyki i rycerskości pod kierunkiem pishkesvata. Kto opanuje umiejętności i przejdzie gnostyckie etapy etyczne, może zdobyć tytuł pahlevani, który w społeczności oznacza pozycję i autorytet. Dokument nominacyjny wyjaśnia pahlavana jako mistrza umiejętności i heroicznej etyki, a pishkesvatów jako czempionów, którzy stopniowo osiągnęli wysoką pozycję społeczną. Nie udało nam się znaleźć w źródłach szczegółowego przebiegu, egzaminów ani liczby stopni.
Dziś
UNESCO wpisało ceremonie zurkhaneh w 2010 roku na Reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Według UNESCO w Iranie jest około 500 zurkhaneh, głównie w prowincjach centralnych, a według dokumentu nominacyjnego ceremonię praktykuje się także w Afganistanie, Tadżykistanie, Azerbejdżanie, Iraku, Pakistanie i Indiach. Ochronę elementu koordynuje według dokumentu krajowa federacja Pahlevani and Zoorkhanei Federation. Międzynarodowa Rada Tradycyjnych Sportów i Gier (ICTSG) podaje International Zurkhaneh Sports and Koshti Pahlavani Federation z siedzibą w Teheranie jako założoną w 2004 roku i od 2021 roku jako swojego członka. Według Qantara.de kobiety do dziś nie mogą uczestniczyć w ceremoniach. W 2020 roku Iranki uruchomiły kampanie w mediach społecznościowych, wywołały fatwy szyickich uczonych i poparł je mistrz świata w kręceniu maczugami Hamidreza Kordi. Chehabi pisze w streszczeniu badania z 2019 roku, że po 1979 roku przywrócono segregację płci, a kobiety w ostatnich latach próbują otworzyć zurkhaneh.
Ciekawostki
Wejście do zurkhaneh jest według dokumentu nominacyjnego UNESCO niskie, aby wchodzący musiał się pochylić, a miejsce morsheda nazywa się sardam. Podczas ceremonii golrizan w każdym rogu zurkhaneh kładzie się kwiaty jako wezwanie do darów dla potrzebujących. Ćwiczący noszą spodenki zdobione arabeskami z motywem botee-jeghghe, abstrakcją wygiętego cyprysa, który symbolizuje pokornego mistrza. Według Qantara.de zurkhaneh buduje się zwykle poniżej poziomu ziemi, aby uniknąć upału i przeciągów, a ćwiczy się tradycyjnie boso i do połowy nago, co ma symbolizować brak różnic społecznych. Znany mistrz zurkhaneh Shaban Bimokh był według Qantara.de w 1953 roku jednym z przywódców wspieranych przez CIA ulicznych awanturników, którzy stanęli po stronie szacha przy obaleniu Mosaddegha.
Często zadawane pytania
Czym jest zurkhaneh?
Zurkhaneh, według Greena dom siły, to budynek, w którym ćwiczy się irańskie pahlevani. Według dokumentu nominacyjnego UNESCO ma ośmioboczny dół gowd o głębokości 70 centymetrów.
Kim jest morshed?
Morshed prowadzi ceremonię zurkhaneh. Według UNESCO gra na bębnie zarb, recytuje epickie i mistyczne wiersze, a jego szkolenie trwa wiele lat.
Czy kobiety mogą ćwiczyć w zurkhaneh?
Według Qantara.de kobiety do dziś nie mogą uczestniczyć w ceremoniach. Od 2020 roku Iranki próbują otworzyć zurkhaneh kampaniami w mediach społecznościowych.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.