Tessenjutsu (walka żelaznym wachlarzem)
鉄扇術Japońska walka żelaznym wachlarzem tessen, bronią ochronną bushi w okresie Edo. To nie szkoła, lecz umiejętność, o której znaleźliśmy niewiele wiarygodnych źródeł.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Tessenjutsu (walka żelaznym wachlarzem)
Tessenjutsu to nie szkoła, lecz umiejętność: walka wachlarzem tessen. Słowniki Daijisen i Nikkoku definiują tessen jako wachlarz z żelaznymi żebrami albo żelazny przedmiot w kształcie złożonego wachlarza, a encyklopedia Nipponica opisuje go jako broń ochronną bushi w czasach nowożytnych, która służyła zarazem jako wachlarz. Samego terminu tessenjutsu żadna z tych encyklopedii nie ma jako hasła, a Green wspomina go w swojej encyklopedii sztuk walki tylko w jednej glosie, jako bojowe użycie żelaznego wachlarza.
Czytaj dalej
Co do wieku tej broni źródła się rozchodzą. Według Nipponiki tessen został prawdopodobnie wymyślony dopiero w czasach nowożytnych jako broń wygodna w noszeniu, a zarazem godna, w literaturze średniowiecza nie występuje, a stare zabytki nie są potwierdzone. Britannica natomiast podaje, że od okresu Sengoku żebra wachlarza wojennego gunsen zaczęto robić z kutego żelaza do użytku wojskowego i samoobrony, a w okresie Edo bushi używali go głównie do samoobrony. Gunsen jest według Daijisenu innym przedmiotem: wachlarzem, którym dowódca wydawał rozkazy w obozie wojskowym. Jako część programu starej szkoły znaleźliśmy tessenjutsu tylko w Takenouchi-ryu w przewodniku koryu.com. Nihon Kobudo Kyokai nie wymienia go w swoim programie tej szkoły, a żadna szkoła z tessen w nazwie nie jest członkiem Nihon Kobudo Kyokai ani Nihon Kobudo Shinkokai. Książki o tessenjutsu wydali Hatsumi Masaaki w 1983 roku i Mizukoshi Hiro w 1997 roku.
Historia
Według Nipponiki bushi nosili wachlarz stale ze względu na godny wygląd, a według niej jedna kronika wojenna notuje pojedynek zwany ogikiri, w którym z wachlarzem obchodzono się jak z mieczem. Żelazny wachlarz tessen został według Nipponiki prawdopodobnie wymyślony dopiero w czasach nowożytnych jako broń wygodna w noszeniu, a zarazem godna, w literaturze średniowiecza i wcześniejszych czasów nie występuje, a stare zabytki nie są potwierdzone. Britannica natomiast umieszcza początek w okresie Sengoku, kiedy żebra wachlarza wojennego zaczęto robić z kutego żelaza do użytku wojskowego i samoobrony, i podaje, że w okresie Edo bushi używali go głównie do samoobrony. Słownik Nikkoku poświadcza słowo tessen po raz pierwszy w haikai ze zbioru z 1808 roku. Angielska Wikipedia przypomina legendy, według których Minamoto no Yoshitsune odpierał żelaznym wachlarzem ciosy włóczni Benkeia, a Takeda Shingen wachlarzem odparł atak Uesugiego Kenshina pod Kawanakajimą, i sama dodaje, że w przypadku Shingena nie jest jasne, jaki to był wachlarz.
Czym się różni
Tessen to nie gunsen. Gunsen był według Daijisenu wachlarzem dowódcy do wydawania rozkazów w obozie wojskowym, a według Nipponiki jego najstarszym świadectwem jest zapis o wodzu rodu Minamoto z wachlarzem ze słońcem w powstaniu Heiji w 1159 roku, podczas gdy tessen jest według Daijisenu i Nipponiki osobistą bronią ochronną bushi w czasach nowożytnych. Z aresztowaniami ani z urzędem żadne ze źródeł tessen nie wiąże: encyklopedie mówią tylko o samoobronie.
Technika
Daijisen i Nikkoku rozróżniają dwa rodzaje tessen: wachlarz z żebrami z żelaza i żelazny przedmiot w kształcie złożonego wachlarza. Britannica dzieli tessen według zakresu żelaza na wachlarze z żelaznymi tylko skrajnymi żebrami, z żelazem także w żebrach środkowych oraz całkowicie żelazne w kształcie zamkniętego wachlarza. Wachlarz wojenny gunsen jest według Daijisenu innym przedmiotem: wachlarzem, którym dowódca w obozie wojskowym wydawał rozkazy, zwykle z czarno lakierowanym szkieletem i ze słońcem, księżycem i gwiazdami na papierze. Według Nipponiki gunsen miał według średniowiecznego pisma długość jednego shaku i dwóch sun, czyli około 36 centymetrów. Japońska Wikipedia podaje, że tessen służy też do treningu, a egzemplarz treningowy nazywa się tenarashi tessen.
Trening
Samodzielnej szkoły tessenjutsu nie udało nam się znaleźć w wykazach Nihon Kobudo Kyokai, Nihon Kobudo Shinkokai ani na koryu.com. Przewodnik koryu.com wymienia go u Takenouchi-ryu obok jujutsu, kija, miecza, iai, wiązania liną i naginaty, lecz Nihon Kobudo Kyokai nie wymienia go w programie tej szkoły. Angielska Wikipedia podaje za Molem, że trening z tessenem włączyła Yagyu Shinkage-ryu, a przewodnik koryu.com nie wymienia tessena przy tej szkole. Książkę o hanbo, jitte i tessenie wydał Hatsumi Masaaki w 1983 roku, a książkę o tessenjutsu Mizukoshi Hiro w 1997 roku.
Dziś
Żadna szkoła z tessen w nazwie nie jest członkiem Nihon Kobudo Kyokai ani Nihon Kobudo Shinkokai, a w programach szkół, które opisuje Nihon Kobudo Kyokai, tessen nie występuje. Spośród przewodników koryu.com wymienia go tylko Takenouchi-ryu. Angielska Wikipedia twierdzi, że tessenjutsu do dziś uprawia kilku znawców w Japonii, źródła na to nie podaje.
Ciekawostki
Studium w japońskim czasopiśmie specjalistycznym o historii sportu z 2022 roku podaje, że w chłopskich walkach w okolicach Chichibu przed powstaniem w 1884 roku pojawiała się też para tessen i lina do rzucania. Angielska Wikipedia opowiada za Rattim i Westbrookiem, że Araki Murashige podczas wizyty u Ody Nobunagi uratował sobie podobno życie, wkładając tessen w rowek w podłodze i nie dopuszczając w ten sposób do zamknięcia się przesuwnych drzwi na jego szyi. Green cytuje tych samych autorów, według których z wydłużoną bronią vajara w kenpo postępowano według zasad kenjutsu i tessenjutsu.
Często zadawane pytania
Czym jest tessen?
Wachlarzem z żelaznymi żebrami albo żelaznym przedmiotem w kształcie złożonego wachlarza. Według Nipponiki w czasach nowożytnych był bronią ochronną bushi, która służyła zarazem jako wachlarz.
Czy tessenjutsu to samodzielna szkoła?
Nie. To umiejętność, której uczyły niektóre stare szkoły obok innej broni. Przewodnik koryu.com wymienia ją u Takenouchi-ryu, a żadna szkoła z tessen w nazwie nie jest członkiem Nihon Kobudo Kyokai ani Shinkokai.
Czym tessen różni się od gunsenu?
Gunsen był według Daijisenu wachlarzem, którym dowódca wydawał rozkazy w obozie wojskowym. Tessen jest osobistą bronią ochronną, a według Britannici powstał, gdy żebra wachlarza wojennego zaczęto robić z żelaza.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.