Sumo
相撲Japońska walka w kręgu dohyo, w której przegrywa ten, kto wyjdzie na zewnątrz lub dotknie ziemi. Ma postać zawodową bez wag i amatorską z kategoriami wagowymi.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Sumo
O sztuce walki Sumo
Sumo to japońska walka, w której przegrywa ten, kto wyjdzie z kręgu dohyo o średnicy 4,55 m albo dotknie ziemi inną częścią ciała niż stopy. Zakazane są uderzenia pięścią, duszenie, ciągnięcie za włosy, kopnięcia i dźganie w oczy. Japan Sumo Association uznaje od 2001 roku łącznie 82 zwycięskie techniki kimarite, najczęściej stosowane jest yorikiri, wypchnięcie przeciwnika z kręgu w chwycie.
Czytaj dalej
Najwcześniejsze wzmianki zawierają kroniki Kojiki (712) i Nihon Shoki (720), pierwsze udokumentowane historycznie walki odbyły się w 642 roku na dworze cesarzowej Kogyoku. Okrągłe zapasowisko pojawiło się na turnieju Ody Nobunagi w 1578 roku, zawodowe sumo rozwinęło się w okresie Edo, a dzisiejsza Japan Sumo Association powstała z połączenia organizacji tokijskiej i osackiej w 1925 roku. Sumo ma dwie postaci. Zawodowe sumo nie ma kategorii wagowych, zapaśnicy mieszkają w stajniach heya i awansują w sześciu dywizjach. Od 1958 roku odbywa się sześć turniejów rocznie po 15 dni. Najwyższą rangę yokozuna rekomenduje rada i zatwierdza zarząd asocjacji. Yokozuna nie może zostać zdegradowany, przy trwale słabych wynikach oczekuje się jednak jego odejścia. Kobiety w zawodowym sumo nie rywalizują i nie wchodzą na dohyo. Amatorskie sumo zarządza International Sumo Federation założona w 1992 roku, ma kategorie wagowe mężczyzn i kobiet, a kobiety rywalizują na mistrzostwach świata od 2001 roku. Przegląd urazów zawodowych zapaśników z lat 1982–2007 (4 849 kontuzjowanych) podaje 51,2 % urazów kończyn dolnych. U zapaśników najwyższej dywizji wyższe BMI było istotnym czynnikiem prognostycznym zgonu.
Historia
Pisemne wzmianki o sumo zawierają kroniki Kojiki z 712 roku i Nihon Shoki z 720 roku, które opisują legendarne walki, między innymi walkę Nomi no Sukune. Pierwsze udokumentowane historycznie walki odbyły się w 642 roku na dworze cesarzowej Kogyoku dla koreańskiego poselstwa. W okresie Heian na dworze cesarskim organizowano regularne walki sumai no sechie. Oda Nobunaga zorganizował w 1578 roku turniej 1 500 zapaśników z okrągłymi polami zapaśniczymi, z których rozwinęło się dohyo. Od 1684 roku turnieje mogły odbywać się na terenach świątyń. W 1757 roku powstała organizacja Edo sumo kaisho, poprzedniczka Japan Sumo Association, której dzisiejsza postać pochodzi z połączenia organizacji tokijskiej i osackiej w 1925 roku. Tytuł yokozuna pojawił się po raz pierwszy na liście banzuke w maju 1890 roku, a jako najwyższa ranga został oficjalnie uznany w lutym 1909 roku.
Technika
Walczy się w kręgu dohyo o średnicy 4,55 m. Przegrywa ten, kto wyjdzie z kręgu albo dotknie ziemi inną częścią ciała niż stopy. Japan Sumo Association uznaje od 2001 roku łącznie 82 zwycięskie techniki kimarite i pięć sposobów zwycięstwa bez techniki, często używa się jednak tylko około tuzina z nich. Yorikiri, wypchnięcie przeciwnika w chwycie, rozstrzyga 32,4 % walk zawodowców. Niektóre kimarite pochodzą z judo, na przykład ipponzeoi. Zakazane czyny kinjite obejmują między innymi duszenie, uderzenia pięścią, kopnięcia i ciągnięcie za włosy. Orzeczenie sędziego gyoji mogą sędziowie shimpan przeanalizować (mono-ii) i zarządzić powtórzenie. Walka w najwyższej dywizji zawodowej trwa najwyżej 4 minuty, po przerwie mizu-iri następuje nowa runda, a po kolejnym nierozstrzygniętym wyniku remis hikiwake, ostatnio we wrześniu 1974 roku. Długości walki i punktacji w amatorskim sumo według IFS nie znaleźliśmy.
Trening
Każdy zawodowy zapaśnik musi należeć do stajni heya, którą prowadzi były zapaśnik oyakata. Nowicjuszy mogą trenować tylko oyakata, którzy posiadają jeden ze 105 udziałów kabu. Nowicjusze przez pierwsze sześć miesięcy, cudzoziemcy przez rok, uczęszczają do szkoły sumo w Kokugikanie i do oficjalnych dywizji wchodzą przez maezumo. Niżsi rangą zapaśnicy wstają około 4 do 5 rano do prac i przygotowania posiłków i trenują na czczo, sekitori przychodzą na trening ostatni. Pominięte śniadanie, duży obiad i sen mają sprzyjać przybieraniu na wadze. Konkretnych ćwiczeń porannego treningu ani treningu klubów amatorskich nie udało nam się udokumentować.
Stopnie i postępy
Zawodowe sumo ma sześć dywizji: makuuchi z najwyżej 42 zapaśnikami, juryo (28), makushita (120), sandanme (180), jonidan (około 200) i jonokuchi (około 50). Zapaśników dwóch najwyższych dywizji nazywa się sekitori. O pozycji na liście banzuke decydują wyniki w sześciu turniejach rocznie. Do rangi yokozuna nie awansuje się według stałych reguł. Od kwietnia 1950 roku kandydata rekomenduje świecka Yokozuna Deliberation Council, a decyduje zarząd Japan Sumo Association. Zwykłą miarą są dwa kolejne tytuły turniejowe w randze ozeki, ocenia się także godność hinkaku. Yokozuna nie może zostać zdegradowany, przy trwałej niezdolności do rywalizacji na najwyższym poziomie oczekuje się jednak jego odejścia na emeryturę. Amatorskich stopni dan ani stopni uczniowskich nie udało nam się znaleźć w źródłach.
Dla kogo
Kobiety nie rywalizują w sumo zawodowym i nie wchodzą na dohyo. W International Sumo Federation startują od 2001 roku, a pierwsze krajowe mistrzostwa amatorskie kobiet w Japonii odbyły się w 1997 roku. IFS ma dla kobiet i mężczyzn cztery kategorie wagowe oraz open. Wagi juniorskie to u chłopców do 80 kg, od 80 do 100 kg i powyżej 100 kg, u dziewcząt do 60 kg, od 60 do 75 kg i powyżej 75 kg, zawsze z kategorią open. Kandydaci wchodzą do sumo zawodowego po ukończeniu obowiązkowej nauki szkolnej (zasada od 1973 roku), zazwyczaj w wieku poniżej 23 lat. Minimalny wzrost 167 cm i wagę 67 kg stowarzyszenie zniosło w styczniu 2024 roku, a od kwietnia 2024 obowiązuje test sprawnościowy. Cudzoziemcy potrzebują dwóch poręczycieli i wizy pracowniczej. W turnieju dziecięcym Hakuho Cup biorą udział dzieci od 5 do 15 lat. Japan Times opisał w 2019 roku pierwsze ogólnokrajowe mistrzostwa wanpaku sumo dla dziewcząt z klas od 4 do 6, wokół dohyo stali pomocnicy chroniący przed twardymi upadkami. Nie znaleźliśmy zasad dla dzieci ani badania urazów dzieci.
Zawody
Zawodowe turnieje honbasho odbywają się od 1958 roku sześć razy w roku: w styczniu, maju i wrześniu w Tokio, w marcu w Osace, w lipcu w Nagoi i w listopadzie w Fukuoce. Wydłużono je do 15 dni w 1949 roku, wcześniej trwały dziesięć dni. Po połączeniu organizacji w 1925 roku liczba turniejów wzrosła z dwóch do czterech rocznie. Mistrzostwa świata International Sumo Federation odbyły się po raz pierwszy w 1992 roku w Tokio, a zawody kobiet zaczęły się tam w 2001 roku w Aomori. Mężczyźni walczą do 85 kg, od 85 do 100 kg, od 100 do 115 kg, powyżej 115 kg i w kategorii open, kobiety do 65 kg, od 65 do 73 kg, od 73 do 80 kg, powyżej 80 kg i open. Sumo zawodowe nie ma kategorii wagowych. Sumo było w programie World Games od 2001 do 2022 roku i zostało wykluczone z kolejnego programu za niesportowe zachowanie i problemy organizacyjne. W World Combat Games uczestniczy od 2010 roku. Nie znaleźliśmy długości walki ani punktacji według zasad IFS.
Sprzęt
Zapaśnik nosi pas mawashi długi na około 9 m, związany węzłem z tyłu. Zawodowcy najwyższej rangi mają w turnieju kolorowe jedwabne mawashi, niżsi zapaśnicy tylko czarne bawełniane. Amatorskie sumo nie używa ceremonialnego kesho-mawashi. Mężczyźni mogą nosić pod mawashi elastyczne szorty, kobiety muszą nosić trykot, przepis ma według Sumo Fan Magazine szanować różne religie i kultury. Dziewczęta na mistrzostwach wanpaku sumo nosiły mawashi na szortach i koszulce. Zapasowisko dohyo to podwyższony krąg o średnicy 4,55 m wyznaczony słomianymi balami tawara. Amatorzy walczą na glinianym dohyo jak zawodowcy albo na dohyo z folii plastikowej z przymocowanymi tawara, położonym na matach. Innych obowiązkowych ochraniaczy nie znaleźliśmy.
Filozofia
Podczas ceremonii wejścia dohyo-iri yokozuna nosi linę tsuna, która według Japan Sumo Association waży od 11 do 15 kg. Pierwsza ceremonia nowego yokozuny odbywa się w świątyni Meiji w Tokio. Od 1684 roku turnieje mogły odbywać się podczas wydarzeń charytatywnych na terenie świątyń szintoistycznych, a pierwszy dozwolony odbył się w świątyni Tomioka Hachiman. Kobiety nie wchodzą na dohyo, a zakaz uzasadnia się szintoistycznymi i buddyjskimi wyobrażeniami o nieczystości. Według Sumo Fan Magazine sumo amatorskie kładzie mniejszy nacisk na elementy religijne i wyposażenie niż zawodowe. Nie udało nam się potwierdzić oczyszczającej soli ani innych ceremonii i ich wykładni.
Style i szkoły
Sumo ma dwie formy o odmiennych zasadach. Sumo zawodowe (ozumo) prowadzi Japan Sumo Association. Dzieli się na sześć dywizji, makuuchi, juryo, makushita, sandanme, jonidan i jonokuchi, i nie ma kategorii wagowych, więc zawodnik może zmierzyć się z rywalem dwa razy cięższym. Zawodnicy dwóch najwyższych dywizji walczą każdego dnia piętnastodniowego turnieju, niższe dywizje mają w turnieju tylko siedem walk. W marcu 2021 roku w sumo zawodowym było 652 zawodników, a 11 z 42 zawodników najwyższej dywizji pochodziło z zagranicy. Kobiety w nim nie rywalizują. Sumo amatorskie prowadzi International Sumo Federation, założona 10 grudnia 1992 roku. Jej poprzedniczkę założyły Japonia i Brazylia w lipcu 1983 roku, dziś zrzesza 88 krajów i terytoriów. Mężczyźni i kobiety rywalizują w pięciu kategoriach wagowych, w tym open. Federacja uznaje 70 podstawowych technik zwycięstwa kimarite i 10 starożytnych, Japan Sumo Association podaje ich 82. Na mistrzostwach świata 2025 w Bangkoku odbyła się 26. edycja męska i 17. kobieca. Zakaz wstępu kobiet na dohyo obowiązuje tylko w lidze zawodowej, a podczas lokalnych świąt przy świątyniach kobiety według Japan Times mogły walczyć.
Dziś
International Sumo Federation jest organizacją sumo uznaną przez MKOl i WADA, tymczasowe uznanie MKOl uzyskała w 2001 roku, a pełne w 2018 roku. Sumo nie jest sportem olimpijskim, a status olimpijski jest głównym celem federacji. Turniej dziecięcy Hakuho Cup, który założył yokozuna Hakuho w 2010 roku, do 2025 roku był tylko dla chłopców, od 2026 roku ma także kategorie wagowe dziewcząt. Średnia waga zawodników najwyższej dywizji wzrosła ze 125 kg w 1969 roku i w styczniu 2019 roku osiągnęła 166 kg. Kanda i wsp. (J Sports Sci Med 2009) porównali 73 zmarłych i 73 żyjących zawodników, którzy awansowali do najwyższej dywizji od 1926 do 1989 roku. Wyższe BMI było istotnym czynnikiem predykcyjnym zgonu. Kimarite przejmują także techniki z judo. Kaio, który wcześniej trenował judo, pokonał w listopadzie 2000 roku Musashimaru rzutem ipponzeoi, a Japan Sumo Association w 2001 roku rozszerzyła listę o 12 kimarite.
W kulturze
Sumo jest związane z szintoizmem. Lina tsuna, którą yokozuna nosi podczas ceremonii wejścia, jest według Japan Sumo Association znanym symbolem religijnym, jaki wisi w świątyniach i nad domowymi ołtarzami kamidana. Dach nad głównym ringiem w tokijskiej hali Kokugikan został w 1931 roku zastąpiony dachem w stylu szintoistycznym, podobnym do świątyni Ise. Według tradycji pierwszym zapaśnikiem sumo był Nomi no Sukune, który na rozkaz cesarza Suinina pokonał Taima no Kehaya, ale jest to legenda.
Czytaj dalej
Gliniana figurka zapaśnika sumo z późnego okresu kofun, znaleziona przy grobowcu Iabe Hachimansan Kofun, jest chronionym zabytkiem miasta Wakayama. W XVIII wieku według londyńskiego Victoria and Albert Museum popularne stały się drzeworyty z zapaśnikami. Tworzyli je artyści szkoły Katsukawa, wśród nich Shunsho, Shunko i Shunei, a w XIX wieku szkoły Utagawa z Kunisadą na czele. Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku posiada drzeworyt Shunko Trzej zapaśnicy sumo z około lat 90. XVIII wieku. Według muzeum V&A zapaśnicy w służbie panów mogli nosić dwa miecze jak samuraje. Sumo Museum powstało w 1954 roku wraz z ukończeniem hali Kuramae Kokugikan, od stycznia 1985 roku mieści się w hali Ryogoku Kokugikan i zbiera drzeworyty, listy banzuke i ceremonialne fartuchy. Film Sumo Do, Sumo Don't w reżyserii Masayukiego Suo z 1992 roku o uniwersyteckim klubie sumo Britannica wymienia wśród jego ważnych dzieł.
Ciekawostki
Limit czasu walki wprowadzono po raz pierwszy w 1928 roku na dziesięć minut i stopniowo skrócono do dzisiejszych czterech minut. Mawashi używane w zawodach, z grubego jedwabiu, ma około 9 m długości i 80 cm szerokości, a zapaśnik owija je wokół pasa od czterech do siedmiu razy. Ceremonialne jedwabne fartuchy kesho-mawashi kosztują według Japan Sumo Association od około miliona jenów. Ring dohyo to kwadrat o boku 6,7 m i wysokości 60 cm. Walki obserwuje pięciu sędziów shimpan, którzy mogą zmienić orzeczenie sędziego głównego gyoji, a walkę z yokozuną może prowadzić tylko najwyższy rangą tate-gyoji, którego rangę zdradza kolor frędzla na wachlarzu. Imiona zapaśników shikona najczęściej kończą się na -yama (góra), -kawa lub -gawa (rzeka) albo -umi (morze). Ceremonia końcowa yumitorishiki, podczas której zapaśnik kręci łukiem, powstała w okresie Edo, kiedy zwycięzca dostawał łuk w nagrodę. Zapaśnik Ikuzuki Geitazaemon (1827–1850) słynął ze wzrostu 229 cm. Od 1833 roku turnieje w Edo odbywały się dwa razy w roku na terenie świątyni Ekoin w dzielnicy Ryogoku, a wpływy z biletów szły na naprawy budynków lub mostów. Według Japan Times zakaz wstępu kobiet na ring nigdy nie był spisaną zasadą.
Style i odmiany
Często zadawane pytania
Czym jest sumo?
Sumo to japońskie zapasy, w których wygrywa ten, kto wypchnie przeciwnika z kręgu lub powali go na ziemię. Przegrywa także zapaśnik, który dotknie ziemi inną częścią ciała niż stopy. Według Japan Sumo Association ma około 1 500 lat historii i zaczynało jako ceremonia ku czci bogów z modlitwami o urodzaj.
Ile waży zapaśnik sumo?
Zawodowe sumo nie ma kategorii wagowych, a japońskie ministerstwo spraw zagranicznych podaje średnią wagę zapaśników około 150 kg. Amatorzy rywalizują w kategoriach wagowych, mężczyźni od kategorii do 85 kg po powyżej 115 kg, kobiety od kategorii do 65 kg po powyżej 80 kg, oraz w kategorii open.
Co jedzą zapaśnicy sumo?
Podstawą jest chanko-nabe, potrawka z jednego garnka z warzywami, mięsem, rybami, owocami morza i tofu. Według NPR istnieje co najmniej sto rodzajów, a każda stajnia ma własny. Andrew Freund, prezes amerykańskiej federacji sumo, szacuje, że zawodowcy zjadają 5 000 do 8 000 kalorii dziennie.
Jaka jest historia sumo?
Od VIII wieku sumo stało się częścią ceremonii dworu cesarskiego. Po zjednoczeniu Japonii pod rządami rodu Tokugawa w 1603 roku powstały grupy zawodowe, z których wyłoniło się dzisiejsze Japan Sumo Association, a sumo stało się sportem narodowym. Od 1833 roku turnieje w Edo odbywały się dwa razy w roku przy świątyni Ekoin w dzielnicy Ryogoku.
Kto jest najcięższym zapaśnikiem sumo?
W 2020 roku dziennik The Japan Times wskazał jako najcięższego zapaśnika w historii sumo zawodnika Orora, który w 2018 roku ważył 294 kg. Oficjalnego maksimum Japan Sumo Association nie znaleźliśmy w dostępnych źródłach. Wcześniejszy rekordzista Konishiki ważył według Slate w szczycie kariery około 286 kg.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.