Sanshiro Sugata

Sanshiro Sugata (w oryginale Sugata Sanshiro) to japoński film z 1943 roku, debiut reżyserski Akiry Kurosawy. Wyprodukowało go studio Toho na podstawie powieści Tsuneo Tomity z 1942 roku; jest to pierwsza ekranizacja tego utworu. Akcja toczy się w Japonii lat osiemdziesiątych XIX wieku. Młody Sanshiro Sugata uczy się judo u Shogoro Yano, założyciela szkoły Shudokan, a jego droga przecina się ze starszymi szkołami jujutsu. W fabule judo i jujutsu rywalizują między innymi o kontrakt na szkolenie tokijskiej policji. Film przeciwstawia nowe judo tradycyjnemu jujutsu szkoły Yoshin-ryu, a obok niej pokazuje też szkołę Shinmei Kassatsu-ryu. Główną techniką bohatera jest yamaarashi. Końcowy pojedynek rozgrywa się w wysokiej trawie susuki falującej na wietrze na równinie Sengokuhara w Hakone. W czasie wojny film skrócono z 97 do 79 minut; kto dokonał skrócenia, o tym źródła się rozchodzą – według jednych cenzorzy, według innych nieznane strony bez zezwolenia. Po wojnie, według japońskich źródeł, film zakazano jako „antydemokratyczny”, a od 1952 roku wyświetlano go tylko w krótkiej wersji, bo oryginalny negatyw się nie zachował. Część brakujących scen, między innymi twardy trening Sanshiro, odnaleziono później w rosyjskim Gosfilmofondzie; odnowiona wersja trwa 91 minut. W 1945 roku Kurosawa nakręcił kontynuację Zoku Sugata Sanshiro. Powieść doczekała się kolejnych wersji filmowych z lat 1955, 1965, 1970 i 1977 oraz adaptacji telewizyjnych.

Sztuki walki w dziele

Powstanie

Zdjęcia rozpoczęły się 13 grudnia 1942 roku w świątyni Asama w Jokohamie; scenę w rzece kręcono w Handzie w prefekturze Aichi w wodzie o temperaturze bliskiej zera. Końcowy pojedynek kręcono od 15 lutego 1943 roku na równinie Sengokuhara w Hakone w trawie susuki falującej na wietrze; silny wiatr według japońskich źródeł pojawił się dopiero trzeciego dnia zdjęć. Przed premierą 25 marca 1943 roku film jako debiut nowego reżysera przechodził zatwierdzanie w ministerstwie spraw wewnętrznych; Yasujiro Ozu, jeden z egzaminatorów, ocenił go na „120 punktów na 100”. Wydano go w programie tak zwanych filmów narodowych Biura Informacji. Kurosawa otrzymał za niego w grudniu 1943 roku nagrodę imienia Sadao Yamanaki dla nowych reżyserów.

Fakty i fikcja

Powieść Tomity, na której opiera się film, to powieść z kluczem o rywalizacji Kodokanu i szkoły jujutsu Totsuka w latach osiemdziesiątych XIX wieku; ojciec autora, Tsunejiro Tomita, był judoką. Film zmienia nazwy prawdziwych osób i instytucji: Kodokan nazywa się w nim Shudokan, a mistrz Shogoro Yano, którego gra Denjiro Okochi, wzorowany jest na twórcy judo, Kano Jigoro. Postać Sanshiro Sugaty wywodzi się od Shiro Saigo, jednego z tak zwanych czterech niebios Kodokanu (Kodokan Shitenno), i od Sanpa Toka; nazwisko dostała od judoki Setsuo Sugaty. Hansuke Murai ma pierwowzór w Matsugoro Okudzie, a rywal Gennosuke Higaki w mistrzu jujutsu Mataemonie Tanabem.

Ludzie i sztuki walki

• Akira KurosawaReżyseria
• Susumu FujitaAktor — jako Sanshiro Sugata· Judo (odgrywa sztukę w roli)
• Denjiro OkochiAktor — jako Shogoro Yano· Judo (odgrywa sztukę w roli)

Nagrody

• Nagroda · Národní filmová cena (Kokumin eiga-sho), cena povzbuzení (1943)
• Nagroda · Cena Sadaa Yamanaky, nový režisér (Akira Kurosawa) (1943)