Esgrima criolla (Gauczowska walka na noże)

Podstawowe informacje

Charakter i pochodzenie

Trening

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

O sztuce walki Esgrima criolla (Gauczowska walka na noże)

Esgrima criolla to szermierka nożem gaucho, wiejskich kreoli z regionu Río de la Plata. Według studium Desocio (2017) sięga czasów sprzed niepodległości i rozwijała się głównie wśród ludzi postrzeganych jako marginalni, barbarzyńscy i niecywilizowani. La Nación (2008) pisze, że jej technika nie była wyznaczona przez formalną szkołę jak szermierka europejska, lecz kierowała się instynktem. W źródłach nie znaleźliśmy założyciela. Bronią w pojedynku był według La Nación facón albo daga. Co do długości facón źródła się rozchodzą. Desocio podaje około 30 cm, Domenech (2008) 15 do 18 cali, a Wikipedia 25 do 51 cm. Według Slatty i La Nación drugie ramię chroniło zwinięte poncho. Według Domenech i La Nación zwykle nie chodziło o zabicie, lecz o naznaczenie przeciwnika, najlepiej na twarzy. Desocio rozróżnia też pojedynek na śmierć i na pierwszą krew, który kończył się zranieniem jednego z mężczyzn. Desocio podaje, że pierwsze turnieje esgrima criolla odbyły się w 2011 roku w La Matanza według nowo utworzonego regulaminu podstawowego, a dziś uprawia się ją w salach gimnastycznych, na placach i na turniejach sztuk walki. Według niego w formie sportowej obronę honoru zastąpiła przyjemność, a walką rządzą przepisy i sędziowie przygotowani do konkretnych turniejów.

Historia

Słowo gaucho oznacza według Corominasa, którego cytuje Desocio (2017), wiejskiego kreola znad Río de la Plata od 1782 roku. Slatta pisze, że gaucho nosił nóż wsunięty z tyłu za szeroki skórzany pas zwany tirador i używał go do zabijania i oprawiania bydła, do jedzenia, a czasem do walki. Facón był według Slatty długim nożem podobnym do miecza, najbardziej lubianą i najniebezpieczniejszą bronią gauchów, którą władze wielokrotnie zakazywały. Według niego gauchowie woleli go od broni palnej aż do XX wieku. Desocio określa pojedynek jako walkę, na którą dwóch mężczyzn się umówiło i w której używali śmiertelnej broni. Według niego poncho służyło im jako koc w zimne noce i jako ochrona podczas bójek. Gutiérrez opisuje w Juan Moreira (1879) hałaśliwe spotkania w pulperías, które zwykle kończyły się bijatyką. Greenberg (2014) pisze o niezłomnym kodeksie przemocy i kulcie odwagi, który podziwiał Borges.

Czym się różni

Domenech (2008) odróżnia facón i daga jako broń bojową od cuchilla i puñal, które były narzędziami wielozadaniowymi. Według niego daga ma typowo długie, smukłe, obosieczne ostrze. Long-Ohni (2013) w La Nación definiuje facón jako duży prosty szpiczasty nóż z jelcem i zwykle dwoma ostrzami, a Desocio (2017) podaje dla niego ostrze i przeciwostrze. Long-Ohni dodaje, że gaucho używał do walki facón, a nigdy puñal, który uważał za broń niehonorową i zdradziecką. Według Domenecha dawne lub złamane miecze, szable i bagnety oddawały swoje klingi na wyrób facón i daga. Wikipedia podaje, że niektóre facón powstały przez skrócenie mieczy.

Technika

Pojedynek odbywał się według La Nación (2008) na cancha, wyznaczonym obszarze, na którym naprzeciw siebie stawali dwaj mężczyźni. Desocio (2017) opisuje gaucho z nożem w prawej ręce do ataku i z poncho w mniej sprawnej ręce do obrony. Czasem według La Nación jako broni pomocniczej używano także rebenque, jeździeckiego bicza. Cios z góry nazywał się Dios te guarde, a jego nazwa pochodzi według tej samej gazety z hiszpańskiej szermierki mieczem. Barbijo był cięciem w twarz, a planazo uderzeniem płazem, które miało upokorzyć przeciwnika. Każdy z tych ataków miał według La Nación swoją odpowiedź, quite, a w kreolskim pojedynku wolno było wszystko, także deptać przeciwnika i rzucać mu ziemię w twarz. Horacio Quiroga opisuje w kronice Esgrima criolla postawę z prawą nogą wyprostowaną, lewą ugiętą, ciałem lekko odchylonym do tyłu i pięścią nisko. Rytmiczne uderzanie ostrzami o siebie pod tym samym kątem nazywa się barajeo.

Trening

Według La Nación (2008) visteo było dziecięcą grą, w którą grywano także w dorosłości. Long-Ohni (2013) opisuje je jako udawany pojedynek dwóch przeciwników i sztukę, której na wsi uczono się od dzieciństwa niemal jak zabawy. Najmłodsi grali według niego a dedo tiznao, aby oznaczyć twarz przeciwnika, a nastolatkowie już z facónem. La Nación podaje, że visteo ćwiczono z patyczkami, z pustymi pochwami albo samym palcem poczernionym sadzą. Mistrz Jorge Emilio Prina według Dillona (2019, Martial Journal) twierdzi, że uczył walki nożem zarówno więźniów, jak i strażników. O poncho mówi, że jego skuteczność zależy od tego, kto się nim posługuje.

Stopnie i postępy

Luksusowe srebrne noże pojawiły się według Domenecha (2008) po latach 1830-1840, a dziś facón i daga bywają pokazywane tylko podczas pochodów, desfiles. Prawdziwi gaucho zniknęli według niego około 1880-1890 wraz z pojawieniem się ogrodzeń z drutu, telegrafu i kolei. Tradycję po nich według Desocia (2017) podtrzymywali malevos, ludzie włóczędzy, szkodliwi i kłótliwi, oraz compadritos. Wśród malevos obowiązywała zasada a primera sangre, według której decydował ten, kto zranił pierwszy. Compadrito to według Desocia człowiek, który przybliżył tango przedmieściom, arrabales. Greenberg (2014) pisze, że z gauczowskiej payady powstała milonga, a z niej tango. Według księgi karnej więzienia w La Platie z 1929 roku, którą cytuje Desocio, więźniowie używali tej praktyki do obrony i do narzucania władzy.

Dziś

Desocio (2017) wymienia jako środowisko dzisiejszych turniejów organizacje U.I.A.M.A. (Unión Internacional de Artistas Marciales Asociados) i A.I.P.A.M. (Asociación Internacional de Practicantes de Artes Marciales) oraz grupę Eskrima Kombat o filipińskich podstawach. Sam przy tym bada, czy między praktyką historyczną a dzisiejszą formą sportową istnieje ciągłość. Mistrz Jorge Emilio Prina według Dillona (2019, Martial Journal) twierdzi, że uczył się od różnych ludzi, noży i nauczycieli oraz połączył broń we własny system nauczania. Jest autorem książki Esgrima Criolla, armas gauchas y otras yerbas, a jego przedstawicielem w USA jest według tego samego artykułu Danny Hoskins. Książkę Esgrima Criolla napisał także Mario López Osornio, Goodreads podaje jej wydanie w 2005 roku.

Ciekawostki

Pojedynki na noże upowszechniła według Slatty literatura gaucho, zwłaszcza Martín Fierro Josého Hernándeza i Juan Moreira Eduarda Gutiérreza. Zgodnie z Greenbergiem (2014) w poemacie Hernándeza Martín Fierro zabija człowieka w pojedynku na noże w karczmie i zostaje banitą. Gutiérrez opisuje facón Moreiry z ostrzem długim na dwie stopy i srebrną rękojeścią inkrustowaną złotem. Słynnym visteador był według Long-Ohniego (2013) Julián Andrade, nierozłączny towarzysz Juana Moreiry, który był z nim w noc jego śmierci w Lobos. Facón, według Long-Ohniego, który powołuje się na Ciro Bayo, przezywano z powodu wielu zastosowań el sexto dedo. Slatta pisze w The Cowboy Encyclopedia, że facón nosiło się z tyłu za pasem, aby gaucho nie zabił się, gdyby spadł z konia do przodu. Według Greenberga Borges w latach dwudziestych szukał cuchilleros w barrios Buenos Aires.

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.