Liber de Arte Dimicatoria (MS I.33)

Liber de Arte Dimicatoria, znany od sygnatury jako MS I.33 i nazywany też Walpurgis Fechtbuch lub Tower Fechtbuch, jest najstarszym zachowanym europejskim rękopisem o szermierce. Powstał we Frankonii i jest napisany średniowieczną łaciną, w którą wplecione są niemieckie terminy szermiercze. Datowanie jest sporne, szacunki sięgają od końca XIII wieku po lata dwudzieste XIV wieku. Od 1996 roku przechowywany jest w Royal Armouries w Leeds. Zachowało się 32 pergaminowe karty o wymiarach 230 × 310 mm w pięciu składkach, brakuje co najmniej ośmiu kart. Na każdej stronie karty są dwie ilustracje z tekstem nad nimi i pod nimi. Treścią jest walka mieczem i puklerzem, małą okrągłą tarczą trzymaną w pięści. Nauka opiera się na siedmiu gardach zwanych custodiae i na sposobach ich pokonania. Na ilustracjach kapłan naucza swojego ucznia, a na kartach 31v–32r pojawia się postać o imieniu Walpurgis, od której rękopis otrzymał jedną ze swoich nazw. Rękopis spisali trzej pisarze, a ozdobić go mogło nawet siedemnastu iluminatorów. Autorstwo przypisuje się kapłanowi o imieniu Lutegerus, atrybucja pozostaje jednak niepewna. Do XVI wieku należał do mnichów, a w latach 1552–1553 zabrał go z klasztoru Johannes Herbart z Würzburga. Jako pierwszy wspomniał o nim na piśmie w 1579 roku Heinrich von Gunterrodt. Do 1945 roku należał do książąt Saksonii-Gotha, 27 marca 1950 roku został sprzedany w domu aukcyjnym Sotheby's w Londynie, a potem Royal Armouries przechowywały go w Tower of London. Nowoczesne edycje i przekłady ukazały się po angielsku, francusku, włosku i niemiecku.

Sztuki walki w dziele

Powstanie

Do XVI wieku rękopis należał do mnichów. Już w XV wieku ktoś dopisał na jego pierwszej karcie dwuwiersz, który przypisuje się papieżowi Piusowi II. W latach 1552–1553 zabrał go z klasztoru Johannes Herbart z Würzburga, którego imię jest zapisane na karcie 7r i który później był szermierzem książąt Saksonii-Gotha. W 1579 roku Heinrich von Gunterrodt jako pierwszy wspomniał o rękopisie na piśmie i możliwe, że sporządził z niego odpis, dziś nieznany. Fragment z karty 26r został w XVII wieku przepisany do rękopisu Cod.Guelf.125.16.Extrav. Do 1945 roku znajdował się w zbiorach książąt Saksonii-Gotha w Gotha pod sygnaturą Membr.I 115. Gdzie znajdował się w latach 1945–1950, nie udało nam się udokumentować. Po aukcji w domu Sotheby's w Londynie 27 marca 1950 roku Royal Armouries przechowywały go w Tower of London, a w 1996 roku rękopis przeniósł się do Leeds. Nosi też starsze oznaczenia No.14.E.iii i No.20 FECHT 1.

Autorstwo

Autor rękopisu nie jest znany z pewnością. Tradycyjnie dzieło przypisuje się postaci o imieniu Lutegerus (Clericus Lutegerus), w której widzi się może księdza świeckiego Ludger lub Liutger, według innych interpretacji jest anonimowe. Nie ma zgody także co do datowania. W 1985 roku Hils umieszczał rękopis na początku XIV wieku, w 1988 roku Anglo pod koniec XIII, a nowsze badania zgadzają się co do lat 1320–1330. Najszerszy zakres szacunków sięga od 1270 do 1330 roku. Sporne jest też pochodzenie samej nauki szermierczej. W 2009 roku Dawson rozważał wpływ bizantyjski, w 2012 roku Hester bronił rodzimego niemieckiego pochodzenia i wątpił, czy rękopis zachował się w całości.

Wydania i przekłady

Nowoczesne edycje rękopisu przygotował przede wszystkim Forgeng. Jego angielskie wydanie The Medieval Art of Swordsmanship ukazało się w 2003 roku nakładem Chivalry Bookshelf, w 2012 roku nastąpiło The Illuminated Fightbook nakładem Extraordinary Editions, a w 2018 roku wydanie The Medieval Art of Swordsmanship: Royal Armouries MS I.33 bezpośrednio nakładem Royal Armouries. Z Forgengiem wiąże się też niemieckie wydanie Das Tower-Fechtbuch, które ukazało się w 2021 roku nakładem Wissenschaftliche Buchgesellschaft w Darmstadt. Francuskie wydanie Le Livre de l'art du Combat przygotowali Cinato i Surprenant, ukazało się w 2009 roku nakładem CNRS Editions. W 2012 roku ukazała się też edycja włoska, w której współpracowali Morini i Rudilosso, a jej tytułu ani wydawcy nie udało nam się udokumentować.

Ludzie i sztuki walki

• Lutegerus (Clericus Lutegerus)Autor

Dane

Forma

Rękopis

Miejsce przechowywania

Royal Armouries, Leeds

Sygnatura

MS I.33

Kart

32

Materiał

Pergamin

Wydania

• 2003 · EN · The Medieval Art of Swordsmanship · Chivalry Bookshelf · przekład
• 2009 · FR · Le Livre de l'art du Combat · CNRS Editions · przekład
• 2012 · EN · The Illuminated Fightbook · Extraordinary Editions · przekład
• 2018 · EN · The Medieval Art of Swordsmanship: Royal Armouries MS I.33 · Royal Armouries · przekład
• 2021 · DE · Das Tower-Fechtbuch · Wissenschaftliche Buchgesellschaft · przekład