Czemu materiały sztuczne się starzeją
Plastiki, guma i gąbki starzeją się głównie od ciepła, światła i tlenu. Według Kanadyjskiego Instytutu Konserwatorskiego (Canadian Conservation Institute) tempo rozkładu z grubsza podwaja się z każdymi dodatkowymi 5 °C; wrażliwe plastiki uszkadzają się nad 45 °C, a niektóre pod obciążeniem odkształcają się wolno już w zwykłej temperaturze pokojowej. Promieniowanie ultrafioletowe najszybciej niszczy naturalny kauczuk, piankę poliuretanową i poliolefiny, do których należą polipropylen i polietylen. Guma z wiekiem tężeje, pęka i staje się lepka; pianka poliuretanowa kruszy się i rozpada; z niektórych twardych plastików stopniowo wychodzą plastyfikatory, więc powierzchnia się klei, materiał staje się kruchy i wygina. Wahania wilgotności prowadzą do łamliwości, naprężeń i pęknięć. Powłokę latexową broni piankowej, według sprzedawców, niszczy wilgoć, słońce, gorąco i mróz, oleje, rozpuszczalniki, smar oraz dłuższy kontakt z metalami, niektórymi plastikami lub skórą. Aluminium chroni cienka, stabilna warstwa tlenku, którą jednak szybko narusza chlorek z soli kuchennej; powstaje biała, pylista korozja, a razem z brudem i wodą także drobne wgłębienia.
Po każdym treningu
Zetrzyj pot i brud wilgotną szmatką i pozwól broni całkiem wyschnąć, inaczej groźna jest pleśń. Przy aluminium wytarcie jest ważne z powodu soli z potu. Tkaninowe pokrycia broni piankowej można, według producenta, po deszczu lub błocie prać w pralce w chłodnej wodzie i suszyć swobodnie na powietrzu; dopuszczone pokrycie po wyschnięciu wystarczy naciągnąć z powrotem na pianę.
Czyszczenie i dezynfekcja: źródła się różnią
Konserwatorzy, którzy zajmują się przedmiotami kolekcjonerskimi, dopuszczają tylko suche szczotkowanie, ostrożne odkurzanie i przecieranie wilgotną, nie mokrą, szmatką. Wyraźnie zakazują rozpuszczalników, wybielacza, detergentów, wosków i namaczania, bo niektóre plastiki pęcznieją w wodzie; wśród nich wymieniają poliamid, czyli nylon, z którego bywają symulatory szermiercze. Sprzedawcy i producenci broni treningowej są bardziej pobłażliwi i różnią się między sobą. Jeden zaleca letnią wodę z delikatnym mydłem i dokładne osuszenie, inny do głębokiego czyszczenia piankowych mieczy namoczenie na 10 do 15 minut w ciepłej wodzie z delikatnym mydłem, miękką szczoteczkę, spłukanie i całkowite wysuszenie. Trzeci wręcz odrzuca mydło i inne środki czyszczące przy broni latexowej i zaleca tylko wilgotną szmatkę, spray silikonowy albo talk. Wszyscy zgadzają się w jednym: żadnej agresywnej chemii, rozpuszczalników ani rozcieńczalników. Procedury dezynfekcji potwierdzonej wprost dla pianki lub latexu w źródłach nie znaleźliśmy.
Broń latexowa: silikon i naprawy
Broń latexową zabezpiecza się sprayem silikonowym, który nie może zawierać oleju ani rozpuszczalników; utrzymuje materiał elastyczny, a przy tym go czyści. Jeden sprzedawca podaje odstęp dwóch do trzech miesięcy i dodaje spray z ochroną UV, producent broni gumowanej radzi zabezpieczać powierzchnię środkiem ochronnym co kilka miesięcy, aby nie wyschła. Drobne rozdarcia powierzchni naprawisz płynną gumą albo latexem teatralnym, małe nacięcia w piance klejem przeznaczonym do pianki. Do naprawy używaj tylko materiałów przeznaczonych do tej broni.
Kontrola przed treningiem i kiedy wymienić broń
Producent i sprzedawcy zgadzają się co do jednej zasady: bronią z odsłonionym jądrem się nie walczy. Gdy przez piankę wyczujesz jądro ze szklanego laminatu albo drewna, przestań używać broni. Przed każdym użyciem szukaj pęknięć, słabych i przetartych miejsc, przecięć, rozdarć, poluzowanych szwów, uszkodzonej powierzchni, ostrych krawędzi, łamliwości i nieoczekiwanego wyginania. Uszkodzone strzały piankowe wymień natychmiast, bo groźne jest zranienie. Grot jest miejscem najbardziej obciążonym i zasługuje na najuważniejszą kontrolę. U twardych plastików i gumy oznakami ostrzegawczymi są lepkość, zmiana koloru, deformacja, siatka drobnych pęknięć i łamliwość; kiedy już są widoczne, rozkład wedle konserwatorów postępuje szybko i nieodwracalnie. Przy aluminium obserwuj biały pylisty nalot i wgłębienia.
Deformacja od ciepła
Najczęstszą szkodą jest rozgrzany samochód: producent broni piankowej ostrzega, że letni upał w zaparkowanym pojeździe narusza kleje, a konserwatorzy podają, że wrażliwe plastiki uszkadzają się nad 45 °C. Sprzedawca broni latexowej podaje jako idealny zakres 15 do 25 °C i przypomina, że mróz czyni materiał łamliwym; nie zginaj więc plastików, gdy są zmarznięte. Ponieważ plastik pod długotrwałym obciążeniem wolno się formuje, nigdy nie układaj broni w stos, nie opieraj jej na grocie i nie kładź na niej niczego ciężkiego. Konserwatorzy radzą pewne, wyściełane podparcie od dołu.
Przechowywanie i transport
Przechowuj w suchości, w ciemności albo w cieniu, pod 65 % wilgotności względnej z powodu pleśni, i z daleka od kaloryferów i przewodów ogrzewania. Broń piankową przechowuj płasko albo pionowo na uchwycie, nigdy na grocie. Sprzedawca broni latexowej zaleca przewiewne worki jutowe i ostrzega przed oparami benzyny, smarem i długim kontaktem z metalem, skórą i innymi plastikami. Konserwatorzy radzą nie owijać niektórych plastików w hermetyczne woreczki i nie przechowywać razem różnych typów plastiku. Guma wydziela gazy siarkowe szkodliwe dla metali, więc gumowych noży treningowych nie przechowuj w jednym futerale ze stalowymi lub aluminiowymi. Do przewozu używaj wyściełanych futerałów lub tub.
Częste błędy
Broń zapomniana w samochodzie; przechowywanie na grocie albo pod inną bronią; spray olejowy lub rozpuszczalnikowy na latex; namaczanie nylonowych symulatorów; walka bronią, w której czuć jądro; wilgotna broń zamknięta w hermetycznym woreczku.
Czego to dotyczy
Piankowych i latexowych mieczy, siekier, tarcz i strzał, piankowych nunczaku i kijów, plastikowych i nylonowych symulatorów szermierczych, polipropylenowych bokkenów i noży, gumowych noży treningowych oraz aluminiowych noży i tantō treningowych.