Harakiri

Harakiri (w oryginale Seppuku, po japońsku 切腹) to japoński film reżysera Masakiego Kobayashiego z 1962 roku, wyprodukowany przez studio Shochiku. Akcja toczy się w latach 1619–1630, na początku okresu Edo. Ronin Hanshiro Tsugumo, w którego wciela się Tatsuya Nakadai, przybywa do posiadłości klanu i prosi o zgodę na wykonanie seppuku na jej terenie. Z punktu widzenia sztuk walki film opiera się na dwóch rzeczach: na rytuale seppuku, z którym związany był także szermierz w roli kaishakunina, oraz na szermierce kataną. Według japońskiej Wikipedii w pojedynku postaci granych przez Tatsuya Nakadai i Tetsuro Tamba walczono prawdziwymi mieczami, a każdy z aktorów przyjmuje postawy z innego okresu japońskiej szermierki. Nie udało nam się na podstawie źródeł ustalić, kto prowadził walki w filmie, ani że któryś z aktorów rzeczywiście ćwiczył szermierkę. Na festiwalu w Cannes w 1963 roku film walczył o Złotą Palmę i zdobył Nagrodę Specjalną Jury. Według japońskiej Wikipedii otrzymał w Japonii także główną nagrodę dla filmu japońskiego w konkursie Mainichi Film Concours. W 2011 roku Takashi Miike nakręcił remake w 3D zatytułowany Hara-Kiri: Death of a Samurai (po japońsku Ichimei, 一命). Premiera odbyła się 19 maja 2011 roku na festiwalu w Cannes, a w Japonii 15 października 2011 roku; główną rolę gra w nim Ichikawa Ebizo XI.

Sztuki walki w dziele

Choreografia walk

Według japońskiej Wikipedii pojedynek postaci granych przez Tatsuya Nakadai (Hanshiro Tsugumo) i Tetsuro Tamba (Hikokuro Omodaka) kręcono prawdziwymi mieczami (shinken), a nie bambusowymi atrapami (takemitsu); to źródło opisuje kręcenie jako dosłowne ryzykowanie życia. Według tego samego źródła Nakadai przyjmuje postawę hasso no kamae z tradycji okresu Sengoku, a Tamba wybiera postawy jodan i chudan; różnica ma wyrażać odmienność szermierki okresu Sengoku i wczesnego okresu Edo. Recenzent serwisu Kung-fu Kingdom pisze, że ciężar prawdziwych mieczy zmuszał aktorów do poruszania się z bioder, a nie tylko z rąk, i że walki są celowo niezgrabne, bez przesadnej stylizacji, w kontraście do ówczesnych filmów samurajskich. Nazwiska osoby prowadzącej szermierkę (tate) nie znaleźliśmy w źródłach.

Fakty i fikcja

Film rozgrywa się w latach 1619–1630, a jego założenie opiera się na prośbie o wykonanie seppuku. Seppuku jako praktyka samurajów pojawia się już w okresie Heian; do najstarszych zapisanych przypadków należy Minamoto no Tametomo w 1170 roku, a Minamoto no Yorimasa popełnił seppuku po ułożeniu wiersza na początku wojny Genpei. W okresie Edo seppuku stało się wysoce rytualne i z dobrowolnego aktu honoru zmieniło się także w karę sądową dla winnych samurajów. Kaishakunin, biegły szermierz, kończył cierpienie ścięciem mieczem; w Edo jego rola uległa takiej formalizacji, że wystarczał symboliczny gest, sięgnięcie po wachlarz. Jako kara sądowa seppuku zostało zniesione w 1873 roku.

Ludzie i sztuki walki

• Masaki KobayashiReżyseria
• Tatsuya NakadaiAktor — jako Hanshiro Tsugumo· Koryū bujutsu (kobudō) (odgrywa sztukę w roli)
• Tetsuro TambaAktor — jako Hikokuro Omodaka· Koryū bujutsu (kobudō) (odgrywa sztukę w roli)

Nagrody

• Nagroda · Mainichi Film Concours, Japanese Film Grand Prize (1962)
• Nagroda · Cannes Film Festival, Special Jury Prize (Prix du jury) (1963)