Z czego jest rattan i jak się starzeje
Rattanowe kije wyrabia się z suszonych pędów rattanu. Rattan jest twardy, wytrzymały i lekki, a według przeglądu o eskrimie strzępi się tylko przy najgorszym traktowaniu i nie łamie się jak drewno, dlatego jest bezpieczniejszym narzędziem treningowym. Kij z czasem strzępi się na końcach i w części uderzeniowej, i mięknie. Według badania anatomii rattanu wiązki naczyniowe są najgęstsze na obwodzie pędu, a rdzeń jest miększy.
Z publikacji FAO o przetwarzaniu rattanu wynika, że świeży pęd zawiera 130 do 160% wody, do przetwarzania suszy się go poniżej 20%, a wilgotny rattan (50 do 100%) atakują szkodniki drewna i sinienie. Niedojrzałe lub górne części pędu bardziej się kurczą i wykrzywiają.
Wypalanie: co o nim wiemy
Sprzedawcy opisują wypalane (burnt, heat-treated, fire-hardened) kije jako twardsze i trwalsze, a wzór po wypaleniu według nich poprawia chwyt; to twierdzenie sprzedawców, nie pomiar. Badanie laboratoryjne rattanu gatunku Calamus simplicifolius wykazało, że obróbka parą przy 160°C przez godzinę zmniejszyła zawartość wody o około 45%, zmniejszyła nasiąkliwość i dała najwyższą udarność. Przy 200°C udarność znacznie spadła, a materiał stał się kruchy, bo rozkładają się hemicelulozy i celuloza. Kolejne badania pokazują, że ciepłem można rattan wygiąć i wyprostować: hemicelulozy mięknieją i po ostygnięciu utrzymują nowy kształt. Przemysłowo rattan obrabia się zanurzeniem w gorącym oleju, co zmniejsza zawartość wody i zapobiega zepsuciu.
Te procedury laboratoryjne i przemysłowe nie odpowiadają jednak powierzchniowemu wypalaniu kija płomieniem, a pomiarów wypalanych kijów treningowych nie znaleźliśmy w źródłach. Źródła się więc różnią: sprzedawcy obiecują większą trwałość, badania pokazują korzyść tylko w wąskim zakresie temperatur, a przy przegrzaniu kruchość.
Olej, namaczanie i przechowywanie
Zalecenia są różne. Jedna szkoła filipińskich sztuk walki radzi kije na dzień namoczyć w chłodnej, silnie solonej wodzie, a potem wielokrotnie nasączać olejem: oliwą, mieszanką dwóch części warzonego oleju lnianego i jednej części terpentyny, albo olejem tungowym. Na forach branżowych praktycy natomiast używają kija bez zabiegów i zajmują się strzępieniem, gdy się pojawi. Według FAO wilgotny rattan atakują insekty i grzyby, więc przechowujcie kije w suchym miejscu.
Taśmowanie
Taśma chroni kij przed strzępieniem i według producentów wydłuża jego żywotność. Producent sprzętu poleca taśmę hokejową na część uderzeniową, taśmę antypoślizgową na chwyt i małe owinięcie na końcu rączki (punyo) dla lepszej kontroli. Inny producent oferuje bawełnianą taśmę z gumowym klejem, wodoodporną i odporną na rozrywanie, i podkreśla, że nie służy chwytowi; poleca mieć ją zawsze w torbie treningowej.
Na forum branżowym praktycy opisują taśmę elektryczną (lżejszą niż taśma klejąca duct tape, kolorem rozróżnia kije), taśmę tekstylną, taśmę do rakiet (wystarczy jedna warstwa) i taśmę gaffer, która nie zostawia kleju; taśma hokejowa według nich brudzi. Jedna szkoła przypomina, że taśma elektryczna jest tylko plastrem na strzępiący się rattan i że kiedyś kije obwijano całe jeszcze przed pierwszym użyciem.
Kiedy wymienić kij
Stałego kryterium wycofania rattanowego kija nie znaleźliśmy w źródłach. Praktycy opisują tylko postępowanie: gdy koniec zaczyna mięknąć i strzępić się, mocno go obwiązać taśmą. Tani kij według nich wytrzyma długo nawet bez zabiegów. Obserwujcie więc końce i część uderzeniową i taśmujcie na czas.
Częste błędy
Pozwolenie, by koniec się wystrzępił, zanim zostanie obwiązany taśmą. Kij przechowywany w wilgoci. Mylenie rattanu z twardym drewnem: według przeglądu o eskrimie kije z twardego drewna (kamagong, bahi), czasem wypalane i utwardzone, do sparingu zwykle się nie używa.
Której broni to dotyczy
Rattanowe kije do eskrimy, arnis i kali, pojedyncze i w parze, dłuższe rattanowe tyczki i inne rattanowe bronie treningowe.